Za szybkie na ckm-y, za tanie na Patrioty. Odrzutowe drony paraliżują ukraińską obronę powietrzną
Po nocnym ataku rakietowo-dronowym na Kijów ukraińska obrona przeciwlotnicza stanęła przed najtrudniejszym dylematem taktycznym od początku inwazji. Rosja wprowadziła do walki nową generację odrzutowych bezzałogowców dalekiego zasięgu, poruszających się na pułapie 4000 metrów z prędkością przekraczającą 500 km/h. Dotychczasowy filar obrony – mobilne grupy ogniowe na pick-upach z karabinami maszynowymi – stał się wobec nich bezradny. Zmusza to Kijów do zużywania bezcennych rakiet Patriot i NASAMS, masowego angażowania myśliwców F-16 oraz alarmowego wdrażania zautomatyzowanych wieżyczek sprzężonych ze sztuczną inteligencją.
Ukraiński myśliwiec F-16 startuje o świcie do misji patrolowej nad zachodnią Ukrainą. 19 października dowództwo Sił Powietrznych Ukrainy ujawniło skalę problemu z nową falą rosyjskich dronów uderzeniowych z silnikami odrzutowymi.
Informacje uporządkowane według pewności
Nalot z użyciem silników odrzutowych
Z 68 zidentyfikowanych w nocy dronów co najmniej 22 posiadało napęd turboodrzutowy Toloue-10 lub klon TJ100.
Spadek skuteczności grup mobilnych
Odsetek zestrzelonych przez grupy pickupów spadł z typowych 65-70% do zaledwie 18% w sektorach objętych uderzeniem maszyn odrzutowych.
Zaangażowanie F-16
Ukraińskie F-16 strąciły 7 odrzutowych bezzałogowców za pomocą pocisków AIM-9M/AIM-9X i działek M61 Vulcan.
Asymetria kosztowa
Koszt drona szacowany na 60-90 tys. USD wymusza zużywanie rakiet przeciwlotniczych wartych od 450 tys. do 1,5 mln USD.
Przez dwa lata ukraińskie niebo chronił jeden z najbardziej improwizowanych, a zarazem genialnych systemów obrony w historii nowożytnych wojen: mobilne grupy ogniowe na terenowych pickupach z reflektorami, celownikami termowizyjnymi i karabinami maszynowymi. Zestrzeliwały one nawet do 70% powolnych, warczących jak kosiarki irańskich Shahedów-136 za ułamek ceny rakiety przeciwlotniczej. W nocy z 18 na 19 października ta tarcza pękła. Masowe użycie przez Rosjan wersji odrzutowych o prędkości ponad 500 km/h stworzyło krytyczną lukę taktyczną i postawiło obronę Kijowa przed dramatycznym dylematem kosztowym.
Bariera prędkości: dlaczego ckm-y przestały trafiać
Problem z dronami napędzanymi silnikami turboodrzutowymi sprowadza się do prostej fizyki pola walki. Klasyczny Shahed-136, napędzany dwusuwowym silnikiem tłokowym MD-550 ze śmigłem pchającym, poruszał się z prędkością przelotową rzędu 150-185 km/h. Na małej wysokości dźwięk silnika zdradzał jego nadejście na kilka kilometrów wcześniej. Mobilna grupa ogniowa rozstawiona w pasie dolotu miała od 40 do 70 sekund na wykrycie celu reflektorem, wypracowanie poprawki celowniczej i otwarcie zmasowanego ognia z wkm Browning M2, DShK lub podwójnego działka ZU-23-2.
Przy prędkości 520 km/h okno reakcji kurczy się do zaledwie 8-12 sekund. Na pułapie 150-250 metrów odrzutowy bezzałogowiec przelatuje nad pozycją strzelecką w ułamku chwili. Ludzki refleks operatora szperacza i mechaniczne naprowadzanie luf stają się bezużyteczne. Co gorsza, silnik odrzutowy emituje inny profil dźwiękowy – szum słychać dopiero wtedy, gdy aparat znajduje się niemal bezpośrednio nad celem. Z nocnego raportu Sił Powietrznych Ukrainy wynika, że na 22 zidentyfikowane odrzutowe drony grupy mobilne zdołały zestrzelić zaledwie 4, podczas gdy resztę musiały neutralizować myśliwce i stacjonarne baterie rakietowe.
Jednostka napędowa
- Shahed-136 / Gieran-2 (tłokowy)
- Silnik tłokowy MD-550 (50 KM)
- Shahed-238 / Gieran-3 (odrzutowy)
- Silnik turboodrzutowy Toloue-10 / TJ100
- Wpływ na obronę powietrzną
- Brak hałasu śmigła, wysoka sygnatura termiczna w podczerwieni
Prędkość przelotowa
- Shahed-136 / Gieran-2 (tłokowy)
- 150 – 185 km/h
- Shahed-238 / Gieran-3 (odrzutowy)
- 480 – 560 km/h (w nurkowaniu do 600)
- Wpływ na obronę powietrzną
- Skrócenie czasu reakcji obrony naziemnej o ponad 70%
Czas przelotu przez strefę ognia
- Shahed-136 / Gieran-2 (tłokowy)
- 45 – 70 sekund
- Shahed-238 / Gieran-3 (odrzutowy)
- 8 – 12 sekund
- Wpływ na obronę powietrzną
- Fizyczna niemożliwość manualnego celowania z wkm/ckm
Szacowany koszt produkcji
- Shahed-136 / Gieran-2 (tłokowy)
- 20 000 – 40 000 USD
- Shahed-238 / Gieran-3 (odrzutowy)
- 65 000 – 90 000 USD
- Wpływ na obronę powietrzną
- Nadal 10-krotnie tańszy niż zachodnia rakieta przechwytująca
Głowica bojowa
- Shahed-136 / Gieran-2 (tłokowy)
- 45 – 50 kg odłamkowo-burząca
- Shahed-238 / Gieran-3 (odrzutowy)
- 40 – 45 kg termobaryczna / penetrująca
- Wpływ na obronę powietrzną
- Zwiększona zdolność przebijania stropów betonowych energią kinetyczną
Główny środek zwalczania
- Shahed-136 / Gieran-2 (tłokowy)
- Mobilne grupy ogniowe (Browning/ZU-23)
- Shahed-238 / Gieran-3 (odrzutowy)
- F-16 (AIM-9X), NASAMS (AMRAAM), IRIS-T
- Wpływ na obronę powietrzną
- Wymuszenie zużywania strategicznych zapasów rakiet plot.
Źródło: Raporty Dowództwa Sił Powietrznych SZU, analizy techniczne Defense Express i Royal United Services Institute (RUSI).
Kosztowa pułapka: jak Rosjanie wymuszają zużycie rakiet
Zwiększenie prędkości dronów kamikaze nie służy wyłącznie poprawie ich przeżywalności – to przemyślana operacja wyczerpania ekonomicznego i zapasów magazynowych NATO. Jeżeli odrzutowy dron mija linie obrony lufowej, jedyną barierą chroniącą elektrociepłownie, stacje transformatorowe i zakłady zbrojeniowe stają się systemy rakietowe średniego i dalekiego zasięgu. Odpalenie pocisku AIM-120 AMRAAM z baterii NASAMS (koszt ok. 1,1 mln dolarów) lub rakiety PAC-3 z zestawu Patriot (ok. 3,5–4 mln dolarów) do drona wartego 70 tysięcy dolarów to asymetria, której żaden system logistyczny nie jest w stanie wytrzymać na dłuższą metę.
Rosyjskie dowództwo stosuje taktykę uderzeń mieszanych: pierwsza fala to tanie wabiki i tłokowe Shahedy wysyłane w celu wykrycia pozycji radarowych, a tuż za nimi na niskim pułapie wkraczają odrzutowce celujące w newralgiczne punkty sieci energetycznej przed nadchodzącą zimą. Bez natychmiastowego wzmocnienia obrony lufowej amunicją programowalną zapasy rakiet przeciwlotniczych Ukrainy mogą ulec wyczerpaniu w ciągu kilku tygodni intensywnych ataków.
Ukraiński myśliwiec F-16 startuje do misji bojowej. Przechwytywanie szybkich odrzutowych bezzałogowców na niskich wysokościach staje się jednym z głównych zadań przekazanych przez Zachód maszyn.
F-16 jako tarcza antydronowa: sukcesy i ograniczenia
Ciężar walki z odrzutowymi Shahedami przesunął się w stronę ukraińskiego lotnictwa myśliwskiego. Samoloty F-16AM/BM Fighting Falcon wyposażone w zmodernizowane radary APG-66(V)2 dysponują zdolnością wykrywania małych celów na tle ziemi (look-down/shoot-down). W nocy 19 października ukraińscy piloci F-16 zestrzelili 7 bezzałogowców, używając pocisków krótkiego zasięgu AIM-9M i nowocześniejszych AIM-9X naprowadzanych na podczerwień. Silnik odrzutowy drona, nagrzewający się do kilkuset stopni Celsjusza, stanowi doskonały cel dla głowic termolokacyjnych.
Lotnictwo nie rozwiąże jednak problemu w skali całego kraju. Liczba przekazanych F-16 jest wciąż ograniczona, piloci muszą operować w warunkach permanentnego zagrożenia ze strony rosyjskich myśliwców Su-35S i pocisków R-37M dalekiego zasięgu, a zużycie resursów płatowców na nocne polowania antydronowe odciąga maszyny od zadań wsparcia frontu. Kijów potrzebuje naziemnych systemów obrony punktowej nowej generacji.
W liczbach
wypuszczonych
Łączna liczba bezzałogowców uderzeniowych użytych w nocnym ataku na obiekty infrastruktury.
z napędem odrzutowym
Zidentyfikowane drony typu Shahed-238 / Gieran-3 wyposażone w turbiny Toloue-10 / TJ100.
skuteczności grup CKM
Odsetek zestrzelonych dronów odrzutowych przez mobilne grupy z karabinami maszynowymi (spadek z 68%).
strąconych przez F-16
Cele odrzutowe zlikwidowane w powietrzu przez ukraińskie myśliwce rakietami Sidewinder.
UwagaDane: Dowództwo Sił Powietrznych Ukrainy, stan na 19 października 2026 r., godz. 08:00.
Lekcja dla Polski i wschodniej flanki NATO
Kryzys mobilnych grup ogniowych na Ukrainie to bezpośrednie ostrzeżenie dla Wojska Polskiego i systemów Tarczy Wschód. Sama obecność lufowej artylerii przeciwlotniczej z manualnym celowaniem nie zabezpiecza tyłów przed dronami poruszającymi się z prędkością 500 km/h. Kluczem staje się natychmiastowa integracja radarów pola walki z wieżami automatycznymi kal. 35 mm zasilanymi amunicją programowalną AHEAD (takimi jak polski system PZA Loara czy San) oraz tanimi rakietami kierowanymi laserowo.
Co monitorujemy dalej
Dostawy baterii Rheinmetall
Czy Niemcy przyspieszą przekazanie kolejnych zestawów Skynex 35 mm z amunicją AHEAD zdolnych do automatycznego zwalczania odrzutowców.
Integracja rakiet 70 mm
Czy Pentagon dostarczy większe pakiety laserowo naprowadzanych pocisków Hydra/APKWS na lekkich wyrzutniach Vampire.
Moce fabryczne w Ałabudze
Czy rosyjskie zakłady w Tatarstanie są w stanie produkować silniki odrzutowe w setkach sztuk miesięcznie.
Źródła
- Russian Jet-Powered Shahed-238 Drones Challenge Ukrainian Mobile Air Defense Groups – Defense Express
- Morning Air Defense Report: 68 strike UAVs intercepted across western and central oblasts – Air Force Command of UA Armed Forces
- The Changing Economics of Ukraine’s Air Defense Battle – Royal United Services Institute (RUSI)
- Ukrainian F-16s score multiple intercepts against high-speed jet drones in nighttime sortie – The War Zone / TWZ
- High-speed loitering munitions force tactical shift as winter approaches – Reuters
Redakcja Vardis
Zespół redakcyjny Vardis przygotowuje aktualności i materiały zbiorowe na podstawie zweryfikowanych źródeł, wyraźnie oddzielając fakty od komentarza.
Czytaj dalej
Światłowód zamiast fal radiowych. Jak drony z kablem omijają walkę elektroniczną
Dwa kilometry od Dorohuska. Rosyjski dron spadł tuż za Bugiem, przejścia ewakuowane
