ORP Kormoran. Okręt, którego mina nie usłyszy

Okręt wojenny ocenia się zwykle po tym, co potrafi wystrzelić. Niszczyciel min jest wyjątkiem: jego najważniejsze parametry opisują rzeczy, których nie robi. Nie wytwarza pola magnetycznego, nie hałasuje, nie wywołuje ciśnienia, po którym mina rozpozna, że nad nią przechodzi okręt. Kormoran jest zbudowany wokół tych trzech nieobecności, a wszystko pozostałe - kadłub, napęd, a nawet narzędzia, którymi pracuje - jest ich konsekwencją.

Bałtyk nigdy nie został posprzątany

Dwie wojny światowe zostawiły na dnie Bałtyku pola minowe, których nikt nigdy nie usunął w całości. Do tego doszła praktyka z lat 1945-1947, gdy alianci pozbywali się poniemieckich zapasów amunicji, topiąc je w morzu - również amunicji chemicznej, z iperytem siarkowym, tabunem i związkami arsenu. Te pojemniki korodują od osiemdziesięciu lat.

Nie jest to problem archiwalny. Prace pogłębiarskie na torach wodnych regularnie wydobywają bomby lotnicze, bomby głębinowe i miny morskie. Brytyjska mina typu Mark IV znaleziona u polskiego wybrzeża miała 2,6 metra długości, ważyła około 750 kilogramów i zawierała ponad 400 kilogramów materiału wybuchowego. W 2020 roku pod Świnoujściem trzeba było neutralizować brytyjską bombę Tallboy o masie 5,4 tony.

Trałowiec i niszczyciel min to dwie różne filozofie

Nazwy bywają mylone, a różnica jest zasadnicza. Trałowanie polega na ciągnięciu za okrętem urządzenia, które ma wywołać wybuch miny albo przeciąć linę kotwiczącą - działa się wtedy na ślepo, po obszarze, i akceptuje, że część min wybuchnie w pobliżu. Polowanie na miny polega na czymś odwrotnym: najpierw znaleźć konkretny przedmiot, potem go rozpoznać, a dopiero na końcu zniszczyć.

Przewaga polowania nie jest kwestią elegancji. Współczesna mina denna potrafi przepuścić kilka przejść i zadziałać dopiero przy kolejnym, może reagować na kombinację sygnatur i zliczać cele. Trał, który liczy na wywołanie wybuchu, jest wobec takiego zapalnika bezradny. Dlatego okręty pokroju Kormorana nazywa się niszczycielami min, a nie trałowcami - choć w polskiej flocie służą w dywizjonie, którego nazwa pochodzi jeszcze z poprzedniej epoki.

Stal, która nie zdradza okrętu

Współczesna mina morska nie czeka na dotyk. Reaguje na zmianę pola magnetycznego, na dźwięk maszyn i śrub albo na falę ciśnienia, którą przechodzący kadłub wypycha przed siebie - zwykle na kilka z tych rzeczy naraz, według zaprogramowanej logiki. Okręt, który ma pracować nad polem minowym, musi więc przede wszystkim nie wyglądać jak okręt z punktu widzenia zapalnika.

Dlatego kadłub Kormorana wykonano ze stali amagnetycznej. To decyzja, która odróżnia go od zachodniej szkoły budowania trałowców z laminatów i tworzyw sztucznych. Stal amagnetyczna jest droższa i trudniejsza w spawaniu, ale daje sztywniejszą konstrukcję i lepszą odporność na falę uderzeniową - a przy okazji pozwala budować okręt w stoczni, która potrafi pracować ze stalą, a nie z kompozytem.

Osobnego zdania wymaga napęd. Pędniki Voith-Schneider to obracające się tarcze z pionowymi łopatami, których kąt zmienia się w trakcie obrotu. Okręt nie ma steru w klasycznym rozumieniu - siłę ciągu kieruje się w dowolną stronę, także w bok. Dla niszczyciela min to nie ekstrawagancja, lecz warunek pracy: pozwala utrzymać pozycję nad wykrytym obiektem, korygować ją centymetrami i cofnąć się bez zawracania.

Roboty wchodzą tam, gdzie kiedyś wchodził okręt

Największa zmiana nie dotyczy jednak kadłuba, tylko sposobu pracy. Klasyczny trałowiec ciągnął za sobą trał i sam wchodził na pole minowe, licząc na to, że wywoła wybuch w bezpiecznej odległości. Niszczyciel min działa odwrotnie: zatrzymuje się poza zagrożeniem, wykrywa obiekt hydrolokatorem, a potem wysyła do niego maszynę.

Kormoran dysponuje kilkoma rodzajami pojazdów podwodnych o różnych rolach. Bezzałogowce autonomiczne, jak Gavia czy Hugin, przeszukują dno i budują jego obraz. Zdalnie sterowany Double Eagle SAROV podchodzi do wskazanego obiektu i pozwala go obejrzeć z bliska. Ładunki Toczek odpalane są zdalnie, a jednorazowy Głuptak - w wersji inspekcyjnej i bojowej - dopływa do miny i niszczy ją wraz z sobą. Okręty seryjne dostały dodatkowo holowany hydrolokator KATFISH.

Od prototypu do serii, w kraju

Prace nad okrętem pod nazwą Kormoran II i numerem projektu 258 ruszyły w 2009 roku. Umowę na prototyp podpisano 23 września 2013 roku w Gdyni, z opcją na dwie kolejne jednostki. Prototyp - ORP Kormoran - zwodowano 4 września 2015 roku, a do służby wszedł 28 listopada 2017. Dwa tygodnie po wejściu prototypu do linii podpisano umowę na dwa okręty seryjne.

Bałtyk jest trudnym akwenem do tej pracy

Warunki bałtyckie nie ułatwiają polowania na miny. Woda jest słonawa i mętna, widoczność liczy się często w metrach, a dno w rejonach przybrzeżnych bywa gęsto zaśmiecone - wrakami z dwóch wojen, resztkami sieci rybackich, fragmentami konstrukcji i sprzętem zatopionym przez dekady. Każdy z tych obiektów daje kontakt hydrolokacyjny, który trzeba sprawdzić.

To dlatego etap klasyfikacji waży w tej pracy więcej niż samo niszczenie. Miny się nie znajduje - miny się szuka wśród setek przedmiotów, które miną nie są. Przy płytkim akwenie dochodzi jeszcze odbicie sygnału od dna i powierzchni, utrudniające interpretację obrazu. Zdolność, o której mowa, jest więc przede wszystkim zdolnością analityczną, a dopiero potem saperską.

Po co to dziś

Przez lata niszczyciele min były w polskiej flocie sprzętem, o którym mówiło się przy okazji rocznic. Zmieniły to trzy rzeczy naraz: wojna w Ukrainie i miny dryfujące po Morzu Czarnym, seria uszkodzeń kabli i rurociągów na Bałtyku, oraz to, że przez polską wyłączną strefę ekonomiczną przebiega dziś infrastruktura, której wcześniej nie było - gazociągi, kable energetyczne i telekomunikacyjne oraz place budowy morskich farm wiatrowych.

Zdolność, którą daje ten okręt, jest w istocie jedna: dokładnie wiedzieć, co leży na dnie, i móc coś z tym zrobić bez wysyłania tam ludzi. Do rozminowywania po wojnie i do sprawdzania, czy ktoś nie położył czegoś obok rurociągu, potrzeba tego samego - hydrolokatora o dużej rozdzielczości, pojazdu, który podejdzie i obejrzy, oraz okrętu zdolnego utrzymać pozycję nad punktem.

Co obserwować dalej

Kormoran nie jest okrętem, który wygrywa bitwy. Jest okrętem, który sprawia, że port da się otworzyć, a tor wodny przepłynąć - i robi to na akwenie, gdzie zalegają ładunki starsze od wszystkich, którzy dziś pływają. W kategorii sprzętu, o którym zwykle nie mówi się na pierwszych stronach, to zdolność rzadka i w polskich warunkach zbudowana od zera we własnej stoczni.

Dalej w Vardis

Czytaj dalej

Dobór na podstawie tematu i działu

Marynarka wojenna

Orka. Jeden okręt podwodny i czterdzieści lat

19 września 2026 · 12:00•21 min czytania

Bezzałogowce

FlyEye. Dron, który sam niczego nie niszczy

17 września 2026 · 10:37•26 min czytania

Wojska lądowe

BWP Borsuk. Pływalność za cenę pancerza

17 września 2026 · 10:37•19 min czytania