USS Cabot (CVL-28). Ostatni z dziewięciu
Najdłużej żyjący lekki lotniskowiec klasy Independence. Walczył od Truku do Okinawy i przeżył kamikaze, potem przez 22 lata był hiszpańskim okrętem flagowym Dédalo z Harrierami na pokładzie. Jego śmigłowce ratowały rozbitków z polskiego statku Kudowa Zdrój. Jako ostatni z klasy miał zostać muzeum, ale skończył na złomowisku w Teksasie.
Z tej publikacji dowiesz się:
- 01Cabot powstał z kadłuba krążownika Wilmington. Matką chrzestną była żona Alberta C. Reada, pilota, który w 1919 roku jako pierwszy przeleciał samolotem Atlantyk.
- 02Od Wysp Marshalla do Okinawy walczył prawie bez przerwy i dostał Prezydenckie Wyróżnienie Jednostki oraz dziewięć gwiazd bojowych. 25 listopada 1944 roku trafił go kamikaze, ale okręt nie wypadł z szyku.
- 03Po wojnie szkolił pilotów rezerwy, a w 1967 roku trafił do Hiszpanii jako Dédalo. Przez 22 lata był okrętem flagowym hiszpańskiej floty i przenosił Harriery.
- 04W styczniu 1983 roku śmigłowce Dédalo ratowały rozbitków polskiego drobnicowca Kudowa Zdrój, który zatonął u Ibizy.
- 05Jako ostatni z dziewięciu lekkich lotniskowców klasy Independence miał zostać muzeum. Plan upadł i w 2002 roku okręt pocięto na złom w Teksasie.
Cabot u wybrzeży stoczni marynarki w Filadelfii 27 sierpnia 1943 roku, miesiąc po wejściu do służby. Z dziewięciu lekkich lotniskowców klasy Independence to on przetrwał najdłużej.
Z dziewięciu lekkich lotniskowców klasy Independence Cabot żył najdłużej. Walczył od Wysp Marshalla do Okinawy, przeżył kamikaze, szkolił pilotów, przez 22 lata służył Hiszpanii jako okręt flagowy, a jego śmigłowce ratowały polskich marynarzy. Jako ostatni z klasy miał zostać muzeum. Nie został.
Z krążownika Wilmington
Kadłub położono w Camden jako krążownik lekki Wilmington (CL-79). 2 czerwca 1942 roku przeklasyfikowano go na lotniskowiec CV-28, a 23 czerwca dostał nazwę Cabot. Wcześniej, na krótko, nosił ją budowany w Quincy Essex, który ostatecznie wszedł do służby jako Lexington. Pisaliśmy o tym w odcinku 19.
4 kwietnia 1943 roku okręt ochrzciła Elizabeth Read, żona Alberta C. Reada. W maju 1919 roku Read dowodził łodzią latającą NC-4, pierwszym samolotem, który przeleciał Atlantyk, z przystankami na Azorach, dwa tygodnie przed bezpośrednim przelotem Alcocka i Browna. 15 lipca Cabot zmienił oznaczenie na CVL-28, a 24 lipca wszedł do służby pod dowództwem kapitana Malcolma F. Schoeffela.
Elizabeth Read chrzci Cabota w Camden 4 kwietnia 1943 roku.
Wodowanie Cabota, jeszcze jako CV-28, tego samego dnia.
Schoeffel wymyślił dla okrętu zawołanie „Up Mohawks, at ’em!”, czyli mniej więcej „Do góry, Mohawki, na nich!”. Mohawk był wtedy radiowym znakiem wywoławczym Cabota i trafił też do godła namalowanego na skrzydle mostka: tańczący Indianin nad japońską flagą.
Godło Cabota na lewym skrzydle mostka, około 1943-1944 roku. Wzór nawiązywał do hasła pierwszego dowódcy i do znaku wywoławczego Mohawk.
Od Truku do Turkey Shoot
8 listopada 1943 roku Cabot wyszedł z Quonset Point z 31 Grupą Lotniczą na pokładzie i 2 grudnia był w Pearl Harbor. Tam załoga spędziła pierwsze wojenne Boże Narodzenie. 15 stycznia 1944 roku okręt dołączył w Majuro do TF 58. Od 4 lutego do 4 marca jego samoloty atakowały Roi i Namur na atolu Kwajalein oraz Truk, pod koniec marca Palau, Yap, Ulithi i Woleai, w kwietniu osłaniały desant pod Hollandią i znów atakowały Truk, Satawan i Ponape.
Przygotowania do świątecznego obiadu na Cabocie 25 grudnia 1943 roku.
W czerwcu Cabot wspierał desant na Mariany, a 19 i 20 czerwca walczył w bitwie na Morzu Filipińskim, nazwanej przez pilotów „wielkim polowaniem na indyki na Marianach”. Do 9 sierpnia jego samoloty atakowały Iwo Jimę, Pagan, Rotę, Guam, Yap i Ulithi.
Japoński samolot zestrzelony nad TF 58 19 czerwca 1944 roku, sfotografowany z Cabota. Po lewej antena radaru okrętu.
Najskuteczniejszym pilotem Cabota był porucznik Cornelius Nooy z dywizjonu myśliwskiego VF-31. W pierwszej turze na Cabocie zestrzelił piętnaście japońskich samolotów, a wojnę skończył na Belleau Wood z dziewiętnastoma. Pisaliśmy o nim w odcinku 28.
Porucznik Cornelius Nooy w kabinie Hellcata z piętnastoma flagami zestrzeleń z tury na Cabocie, około września 1944 roku.
25 listopada 1944
6 października 1944 roku 31 Grupę Lotniczą zastąpiła 29. Cabot atakował Okinawę, osłaniał swoją grupę w czasie japońskich ataków u Formozy, a potem, podobnie jak Cowpens, eskortował do Karolinów storpedowane krążowniki Canberra i Houston, nazwane wtedy „Dywizją Kalek numer 1”. Wrócił na bitwę w zatoce Leyte, a potem patrolował u Luzonu.
Hellcat z dywizjonu VF-29 podchodzi do lądowania na Cabocie jesienią 1944 roku. Na ogonach samolotów białe pasy, znak rozpoznawczy grupy lotniczej wprowadzony w październiku.
25 listopada, w czasie jednego z najcięższych ataków kamikaze na zespoły Halseya, artylerzyści Cabota odparli kilka samolotów. Jeden, już płonący od trafień, uderzył w lewą stronę pokładu lotniczego, zniszczył stanowisko działek 20 mm, które strzelały do ostatniej chwili, i unieruchomił działka 40 mm oraz dalocelownik. Drugi spadł tuż przy burcie i obsypał ją odłamkami i płonącymi szczątkami.
Kamikaze uderza w Cabota u Luzonu 25 listopada 1944 roku.
Straty w ludziach DANFS podaje jako 52 zabitych i rannych, inne źródła jako 62. Według DANFS wyszkolona załoga opanowała uszkodzenia spokojnie i sprawnie: okręt nie wypadł z szyku i dalej prowadził operacje lotnicze, a prowizoryczne naprawy zrobiono w marszu. 28 listopada doszedł do Ulithi na remont.
Od 11 grudnia był znów w akcji: atakował Luzon, Formozę, wybrzeże Indochin, Hongkong i Nansei-shotō. W lutym 1945 roku jego samoloty atakowały Japonię i Wyspy Bonin przed desantem na Iwo Jimę, w marcu Kiusiu i Okinawę. Potem Cabot popłynął do San Francisco na remont, który skończył się w czerwcu.
Wojenna tablica wyników Cabota w 1945 roku. Grupy lotnicze 31 i 29 zestrzeliły według niej 252 samoloty, a artyleria okrętu osiem. Zatopione statki: 29, trafione bombami lub torpedami: 265.
W drodze powrotnej na front, z 32 Grupą Lotniczą, Cabot 1 sierpnia zaatakował Wake i w Eniwetoku zastała go kapitulacja Japonii. We wrześniu i październiku osłaniał lądowanie wojsk okupacyjnych nad Morzem Żółtym, potem zabrał żołnierzy z Guamu do San Diego. 11 lutego 1947 roku wycofano go do rezerwy w Filadelfii.
Cabot 26 lipca 1945 roku, w drodze z Pearl Harbor do Eniwetoku, z samolotami 32 Grupy Lotniczej na pokładzie. Tydzień później zaatakował Wake.
Rezerwiści i Morze Śródziemne
27 października 1948 roku Cabot wrócił do służby jako okręt szkolny rezerwy lotnictwa marynarki. Pływał z Pensacoli, gdzie w 1951 roku zastąpił go Monterey, a potem z Quonset Point. Od marca 1950 do lutego 1951 roku przeszedł modernizację do zwalczania okrętów podwodnych.
Cabot jako lotniskowiec szkolny mija Fort Barrancas koło Pensacoli w 1949 roku.
Od 9 stycznia do 26 marca 1952 roku odbył jedyny rejs na Morze Śródziemne, z samolotami zwalczania okrętów podwodnych Guardian z dywizjonu VS-24. W Gibraltarze spędził cztery dni w suchym doku, bo trzeba było wymienić śrubę. 21 stycznia 1955 roku po raz drugi odstawiono go do rezerwy, a w 1959 roku przeklasyfikowano na transportowiec samolotów AVT-3.
Cabot wchodzi do portu w Gibraltarze na początku 1952 roku i wymienia honory z brytyjskim lotniskowcem Indomitable.
Guardian z dywizjonu VS-24 startuje z Cabota na Morzu Śródziemnym na początku 1952 roku.
Dédalo
Po układach madryckich z 1953 roku Hiszpania starała się o amerykański okręt lotniczy. Rozważano lotniskowiec eskortowy Thetis Bay, Essexa Lake Champlain oraz Cabota albo San Jacinto. Wybór padł na Cabota. W latach 1965-1967 odnowiono go w Filadelfii i 30 sierpnia 1967 roku wszedł do służby hiszpańskiej jako śmigłowcowiec Dédalo (PH-01). Do bazy w Rocie przepłynął Atlantyk w siedem dni. Z pożyczki zrobiła się sprzedaż: USA skreśliły okręt ze swojej listy 1 sierpnia 1972 roku, a akt sprzedaży NavSource datuje na 5 grudnia 1972 roku.
Początkowo Dédalo przenosił śmigłowce zwalczania okrętów podwodnych Sea King. 8 listopada 1972 roku na jego pokładzie próbowano Harriera. W 1976 roku dostał oznaczenie lotniskowca PA-01 i zaczął regularnie przenosić pionowzloty AV-8S Matador. Tylną część drewnianego pokładu obito blachą, bo strumień gazów przy pionowym lądowaniu niszczyłby deski. Skoczni startowej nigdy nie zainstalowano. Typowa grupa lotnicza liczyła osiem Harrierów, cztery Sea Kingi i cztery śmigłowce AB 212. W 1980 roku okręt zmienił oznaczenie na R-01, zgodnie z zasadami NATO.
Dédalo w 1976 roku, gdy zaczynał przenosić Harriery.
AV-8S Matador nad Dédalo na Morzu Śródziemnym 1 czerwca 1988 roku.
Dédalo tego samego dnia. Na pokładzie cztery Harriery, Sea King i AB 212.
Rozbitkowie z Kudowy Zdroju
19 stycznia 1983 roku polski drobnicowiec Kudowa Zdrój Polskich Linii Oceanicznych wyszedł z Castellón do Libii. Po północy pogoda gwałtownie się pogorszyła i dwie fale przewróciły statek na burtę. Zatonął na Morzu Śródziemnym koło Ibizy. Zginęło 20 z 28 członków załogi, w tym kapitan Leszek Krogulski. Ośmiu rozbitków, na pontonie i w dwóch szalupach, z których jedna była przewrócona dnem do góry, doczekało w wodzie o temperaturze 13 stopni świtu i hiszpańskich śmigłowców.
Według dziennika „El País” śmigłowce Dédalo uratowały ośmiu marynarzy. Według polskiej Wikipedii, która nie podaje na to źródła, najwięcej rozbitków podjął śmigłowiec porucznika Cristóbala Colóna de Carvajala, potomka Krzysztofa Kolumba i późniejszego admirała.
Kudowa Zdrój
Statek należał do serii drobnicowców typu B-452 zbudowanych dla PLO w rumuńskiej stoczni w Turnu Severin, nazwanych na cześć polskich uzdrowisk. Oficjalnej przyczyny katastrofy nie ustalono. Przyjęto, że statek przewrócił się przez przeciążenie albo przesunięcie ładunku w sztormie.
W maju 1986 roku w nocnym ćwiczeniu koło Kartageny śmigłowiec uderzył w maszt Dédalo: zginęły trzy osoby, jedna zaginęła. W 1987 roku na pokładzie część szkolenia wojskowego odbył następca tronu, książę Filip. Dédalo był okrętem flagowym hiszpańskiej floty do wejścia do służby zbudowanego w Hiszpanii Príncipe de Asturias. Wycofano go w 1989 roku.
Niedoszłe muzeum
13 lipca 1989 roku Dédalo wyszedł z Roty do Nowego Orleanu, gdzie przekazano go prywatnej organizacji, która chciała zrobić z niego muzeum. 29 czerwca 1990 roku okręt wpisano na listę Narodowych Pomników Historycznych USA. Był wtedy ostatnim z dziewięciu lekkich lotniskowców klasy Independence i wyglądał prawie tak jak w czasie wojny.
Były Cabot w Nowym Orleanie w 1990 roku, gdy planowano w nim muzeum.
Organizacji zabrakło pieniędzy na spłatę wierzycieli. 10 września 1999 roku amerykańska służba marszałków sprzedała okręt na licytacji firmie złomowej z Teksasu. NavSource podaje inny przebieg: sprzedaż na złom w 1997 roku i holowanie do Brownsville w 1998 roku, gdzie sąd na jakiś czas wstrzymał cięcie. W 2001 roku odebrano mu status zabytku, a w 2002 roku złomowanie się skończyło.
Z okrętu zostały fragmenty. Muzeum Lotnictwa Marynarki w Pensacoli zbudowało według oryginalnych planów replikę jego nadbudówki z kawałkiem pokładu. Działa i kotwicę przechowuje muzeum na Lexingtonie w Corpus Christi, a tablicę z rufy muzeum lotnictwa w Slaton w Teksasie.
Tablica z rufy Cabota w muzeum lotnictwa w Teksasie.
Oś czasu
12 wydarzeńNazwa Cabot
Kadłub krążownika Wilmington przeznaczony na lotniskowiec.
W służbie
Kapitan Malcolm Schoeffel.
Wyspy Marshalla i Truk
Pierwsze operacje z TF 58.
Morze Filipińskie
Turkey Shoot.
Kamikaze
Okręt nie wypada z szyku.
Rezerwa
Filadelfia.
Szkolenie
Pensacola, Quonset Point, Morze Śródziemne.
Dédalo
Hiszpańska bandera.
Harriery
Oznaczenie PA-01.
Kudowa Zdrój
Ratowanie polskich rozbitków.
Koniec służby
Przekazanie do Nowego Orleanu.
Złom
Brownsville w Teksasie.
Nazwa
John Cabot, czyli Giovanni Caboto, był weneckim żeglarzem w służbie króla Anglii Henryka VII. W 1497 roku dotarł do wybrzeży Ameryki Północnej, zapewne Nowej Fundlandii albo Labradoru. Na tej podstawie Anglia rościła sobie później prawa do całego kontynentu. Pierwszym okrętem tej nazwy był bryg Marynarki Kontynentalnej z 1775 roku, jeden z pierwszych okrętów amerykańskiej floty. Według NavSource CVL-28 nazwano właśnie na pamiątkę tamtego brygu.
Hiszpańska nazwa Dédalo, czyli Dedal, mityczny twórca skrzydeł, była w Armadzie tradycyjna dla okrętów lotniczych. Pierwszy Dédalo, transportowiec wodnosamolotów i balonów, uczestniczył w 1925 roku w desancie w zatoce Alhucemas w Maroku.
Co warto zapamiętać
- Cabot miał najdłuższe życie w klasie: od wejścia do służby w 1943 roku do wycofania w 1989 roku minęło 46 lat, od Truku po Harriery nad Morzem Śródziemnym.
- Wojenna tablica wyników okrętu jest skromna w porównaniu z Essexami, ale pokazuje, czym był lekki lotniskowiec: 252 samoloty zestrzelone przez jego grupy lotnicze.
- Dédalo nauczył hiszpańską marynarkę używania Harrierów na morzu, zanim do służby wszedł jego następca, Príncipe de Asturias.
- Historia starań o muzeum pokazuje, że status zabytku nie chroni okrętu, jeśli nikt nie zapłaci za jego utrzymanie.
Źródła
- USS Cabot (CVL-28) – Wikipedia
- Cabot II (CVL-28) – Dictionary of American Naval Fighting Ships, kopia HyperWar Foundation
- Cabot II (CVL-28) – Naval History and Heritage Command, Dictionary of American Naval Fighting Ships
- USS Cabot (CVL-28), later AVT-3 – NavSource Online: Aircraft Carrier Photo Archive
- Spanish aircraft carrier Dédalo – Wikipedia
- Dédalo (R-01) – Wikipedia (hiszpańska)
- MS Kudowa Zdrój – Wikipedia (polska)
- Albert Cushing Read – Wikipedia
- USS Cabot (CVL-28), kolekcja fotografii – Wikimedia Commons
- 19 muertos y un desaparecido al hundirse un barco mercante polaco cerca de Ibiza – El País
Lotniskowce US Navy. Okręt po okręcie
Sebastian Baryś
Na co dzień nie zajmuję się zawodowo historią, jednak pomysł stworzenia tego serwisu dojrzewał we mnie przez kilka miesięcy. Jestem pasjonatem historii, a szczególnie okresu II wojny światowej. Dorastałem na „Sensacjach XX wieku” Bogusława Wołoszańskiego, poznając je zarówno w telewizji, jak i w formie książek oraz audycji. Pisanie publikacji pozwala mi łączyć zamiłowanie do odkrywania przeszłości z potrzebą opowiadania o niej w sposób rzetelny, przystępny i angażujący.
