USS Langley (CVL-27). Od Zuikaku do Suezu
Dostał nazwę po pierwszym amerykańskim lotniskowcu, zatopionym u Jawy, i przez półtora roku walczył w zespołach szybkich lotniskowców. Pod Leyte przyjął na pokład Hellcata Davida McCampbella po rekordowych dziewięciu zestrzeleniach, a jego samoloty pomogły zatopić Zuikaku. Potem na dwanaście lat stał się francuskim La Fayette i walczył w Indochinach i pod Suezem.
Z tej publikacji dowiesz się:
- 01Drugi Langley powstał z kadłuba krążownika Fargo i przez kilka miesięcy nazywał się Crown Point. Nazwę dostał w listopadzie 1942 roku, by upamiętnić pierwszy amerykański lotniskowiec, zatopiony u Jawy w lutym tego roku.
- 02Od Wysp Marshalla do Okinawy zebrał dziewięć gwiazd bojowych. W bitwie w zatoce Leyte jego samoloty pomogły zatopić Zuikaku, ostatni z sześciu lotniskowców, które atakowały Pearl Harbor.
- 0321 stycznia 1945 roku trafiła go bomba japońskiego bombowca nurkującego. Pożar ugaszono szybko, a po około dwóch godzinach samoloty znów lądowały.
- 04Od 1951 do 1963 roku pływał pod francuską banderą jako La Fayette: w Indochinach, pod Suezem i przy ewakuacji Algierii.
Langley u przylądka Henry w Wirginii 6 października 1943 roku, w czasie szkolenia po wejściu do służby. Nad okrętem sterowiec patrolowy z dywizjonu ZP-14, na pokładzie dwa samoloty szkolne SNJ.
Nazwa Langley wróciła na listę floty dziewięć miesięcy po tym, jak pierwszy amerykański lotniskowiec zatonął u wybrzeży Jawy. Nowy Langley był od niego szybszy, nowocześniejszy i przez półtora roku walczył w zespołach szybkich lotniskowców. Potem na dwanaście lat zmienił banderę i nazwę, i jako francuski La Fayette walczył jeszcze w Indochinach i pod Suezem.
Fargo, Crown Point, Langley
Kadłub zamówiono jako krążownik lekki Fargo (CL-85), ale gdy 11 kwietnia 1942 roku kładziono stępkę w stoczni New York Shipbuilding w Camden, był już lotniskowcem Crown Point (CV-27). Nazwa upamiętniała fort nad jeziorem Champlain z wojen XVIII wieku. 13 listopada 1942 roku okręt dostał nazwę Langley, na pamiątkę pierwszego amerykańskiego lotniskowca, zatopionego 27 lutego 1942 roku. Nazwa Crown Point przeszła później na kadłub CV-32, który ostatecznie wszedł do służby jako Leyte.
Zwodowano go 22 maja 1943 roku. Matką chrzestną była żona Harry’ego Hopkinsa, najbliższego doradcy prezydenta Roosevelta. 15 lipca okręt zmienił oznaczenie na CVL-27, a 31 sierpnia wszedł do służby pod dowództwem kapitana Wallace’a M. Dillona. Po rejsie próbnym na Karaibach ćwiczył u wybrzeży Wirginii.
Pearl Harbor w styczniu 1944 roku. Przy nabrzeżu Saratoga (po prawej) i Langley, który od grudnia ćwiczył na Hawajach przed pierwszą operacją.
Od Wysp Marshalla do Morza Filipińskiego
6 grudnia 1943 roku Langley wyszedł z Filadelfii do Pearl Harbor, a 19 stycznia 1944 roku popłynął z zespołem TF 58 admirała Marca Mitschera na Wyspy Marshalla. Samoloty 32 Grupy Lotniczej atakowały Wotje i Taroa, wspierając desant na Kwajalein, a w lutym Eniwetok. Pod koniec marca uderzały na Palau, Yap i Woleai, w kwietniu wspierały desant pod Hollandią na Nowej Gwinei, a 29 i 30 kwietnia atakowały Truk. W tym nalocie Langley zniszczył lub uszkodził według DANFS około 35 japońskich samolotów, tracąc jeden własny.
Dywizjonem myśliwskim VF-32 dowodził komandor podporucznik Edward Outlaw, a jego piloci nazywali się od nazwiska dowódcy „bandytami Outlawa”. Wśród asów dywizjonu był też porucznik Hollis Hills.
Komandor podporucznik Edward Outlaw, dowódca VF-32, w kabinie Hellcata z pięcioma znakami zestrzeleń, na pokładzie Langleya 15 kwietnia 1944 roku.
Kapitan Wallace Dillon (w białej czapce) z pilotami VF-32 w maju 1944 roku. Pierwszy z lewej Hollis Hills, trzeci od prawej Edward Outlaw.
7 czerwca Langley wyszedł z Majuro na Mariany. 11 czerwca TF 58 wysłał nad Saipan i Tinian 208 myśliwców i osiem samolotów torpedowych, a od 19 do 20 czerwca okręt walczył w bitwie na Morzu Filipińskim. Pod koniec sierpnia, już jako część TF 38 admirała Halseya, atakował Peleliu i lotniska na Filipinach.
Zuikaku i Hellcat McCampbella
W październiku 1944 roku Langley walczył u Formozy i Peskadorów, gdzie japońskie lotnictwo przez kilka dni atakowało zespoły Mitschera. Jedno ze zdjęć z pokładu pokazuje moment, w którym artylerzyści okrętu strącają japoński samolot tuż przed dziobem.
Pokład Langleya 14 października 1944 roku, w czasie ataków na TF 38 u Formozy. Marynarze leżą na deskach, a przed dziobem spada zestrzelony japoński samolot.
24 października, w pierwszym dniu bitwy w zatoce Leyte, samoloty Langleya atakowały na Morzu Sibuyan zespół centralny admirała Kurity. Tego samego dnia na jego pokładzie wylądował komandor David McCampbell, dowódca grupy lotniczej z Essexa. Razem ze skrzydłowym zaatakował formację około 60 japońskich samolotów i zestrzelił dziewięć, co do dziś jest amerykańskim rekordem jednego lotu. Pokład Essexa był zajęty, więc usiadł na najbliższym lotniskowcu. Miał w karabinach dwa naboje, a paliwa nie wystarczyło już nawet na zjazd z liny hamującej: samolot trzeba było odczepić ręcznie.
Następnego dnia, po meldunku o japońskich lotniskowcach na północ od Luzonu, zespół Mitschera ruszył na przechwycenie. W bitwie u przylądka Engaño Japończycy stracili cztery lotniskowce. Samoloty Langleya pomogły zatopić Zuihō i Zuikaku, ostatni z sześciu lotniskowców, które w grudniu 1941 roku atakowały Pearl Harbor.
Grupa TG 38.3 wchodzi do atolu Ulithi 2 grudnia 1944 roku po nalotach na Filipiny. Na czele Langley, za nim Ticonderoga, pancerniki Washington, North Carolina i South Dakota oraz krążowniki.
Przechył, który trafił do książek
W listopadzie Langley atakował rejon Manili, konwoje z posiłkami i lotniska na Luzonie. W połowie grudnia, jak cała 3 Flota, wpadł w tajfun Cobra, o którym pisaliśmy w odcinkach o Cowpensie i Montereyu. Samuel Eliot Morison w historii operacji US Navy zapisuje, że Langley „przetoczył się przez 70 stopni”, co najpewniej oznacza łączny zakres przechyłów na obie burty. Z Essexa sfotografowano wtedy Langleya położonego na burcie.
Langley w ciężkiej fali u Filipin 12 grudnia 1944 roku, pięć dni przed tajfunem.
Langley przechylony na prawą burtę, sfotografowany z Essexa. Odbitka nosi datę 13 stycznia 1945 roku, ale Morison w historii marynarki podpisuje to zdjęcie jako wykonane w tajfunie 18 grudnia 1944 roku.
Langley w tajfunie Cobra, 18 grudnia 1944 roku. W tle pancernik.
Bomba 21 stycznia
Od 30 grudnia 1944 do 25 stycznia 1945 roku Langley uczestniczył w wyprawie Halseya na Morze Południowochińskie: jego samoloty atakowały Formozę, wybrzeże Indochin i Chin. 21 stycznia, u Formozy, grupę zaatakowały dwa japońskie bombowce nurkujące. Bomba pierwszego, około 50-kilogramowa, trafiła w przód pokładu lotniczego, przebiła się na pokład galeryjny i wybuchła wśród kabin oficerskich. Według francuskiej Wikipedii, która nie podaje na to źródła, zginęły trzy osoby, a jedenaście zostało rannych. Pożar szybko ugaszono, pokład naprawiono i po około dwóch godzinach samoloty znów lądowały. Drugi bombowiec trafił Ticonderogę, o czym pisaliśmy w odcinku 17.
Od 10 lutego do 18 marca okręt atakował Tokio i Nansei-shotō, osłaniając desant na Iwo Jimę. 21 lutego na pokładzie hangarowym odbył się pogrzeb na morzu. Od 23 marca do 11 maja Langley walczył pod Okinawą i atakował lotniska kamikaze na Kiusiu.
Kapelan, komandor L. A. Schearer, prowadzi pogrzeb na morzu w hangarze Langleya 21 lutego 1945 roku.
Langley w zespole szybkich lotniskowców 27 marca 1945 roku, w czasie przygotowań do desantu na Okinawę. Zdjęcie z niszczyciela McCord.
3 czerwca okręt dotarł do San Francisco na remont i modernizację w stoczni Hunters Point. 8 sierpnia był z powrotem w Pearl Harbor i tam zastała go wiadomość o końcu wojny. Po dwóch rejsach operacji Magic Carpet na Pacyfiku popłynął do Filadelfii, a stamtąd dwa razy do Europy po żołnierzy armii. 11 lutego 1947 roku wycofano go ze służby i odstawiono do rezerwy.
La Fayette
Francja potrzebowała lotniskowców do wojny w Indochinach i do zadań w NATO. Na mocy programu pomocy wojskowej Stany Zjednoczone pożyczyły jej najpierw Langleya, a w 1953 roku Belleau Wood. Na początku 1951 roku okręt wyciągnięto z rezerwy i odnowiono w stoczni w Filadelfii, a 2 czerwca podniesiono na nim francuską banderę. Dostał nazwę La Fayette i numer R96.
Langley w czasie reaktywacji w stoczni marynarki w Filadelfii w styczniu 1951 roku, przed przekazaniem Francji.
Podniesienie francuskiej bandery na La Fayette w stoczni w Filadelfii 2 czerwca 1951 roku. Na pierwszym planie orkiestra US Navy.
11 września 1951 roku La Fayette przypłynął do Tulonu z pierwszą grupą lotniczą: szesnastoma Hellcatami, czterema nocnymi Hellcatami i dwunastoma Avengerami. Od kwietnia do czerwca 1953 roku zmienił w Indochinach lotniskowiec Arromanches. Jego samoloty wspierały wtedy operacje u wybrzeży Annamu, a w pracy pomagali mu amerykańscy oficerowie, między innymi oficer naprowadzania samolotów do lądowania. Za pierwsze misje w Indochinach okręt dostał Krzyż Wojenny.
La Fayette przypływa do Francji 11 września 1951 roku z Hellcatami i Avengerami na pokładzie.
Francuskie okręty u Nha Trang w kwietniu 1953 roku. Po prawej La Fayette, pośrodku prawdopodobnie aviso Savorgnan de Brazza, z lewej transportowce wodnosamolotów.
Porucznik W. F. Tobin z US Navy, oficer naprowadzający, sprowadza samoloty na La Fayette u wybrzeży Indochin w 1953 roku.
Po modernizacji w 1954 roku okręt wrócił do Indochin wiosną 1955 roku, by osłaniać ostatnią ewakuację z Tonkinu, i jeszcze raz w 1956 roku. W listopadzie 1956 roku, w czasie kryzysu sueskiego, jego Corsairy wykonały 94 loty bojowe nad Egiptem. Stracono jeden samolot, a jego pilot, porucznik marynarki Lancrenon, zaginął.
Avenger startuje z prawej katapulty La Fayette w latach pięćdziesiątych.
Ostatnie lata przyniosły zadania, do których lotniskowca nie projektowano. W grudniu 1959 roku La Fayette był bazą ratunkową po przerwaniu tamy Malpasset koło Fréjus, a w marcu 1960 roku po trzęsieniu ziemi w Agadirze w Maroku. W połowie 1962 roku odbył osiem rejsów między Francją a Afryką Północną w czasie ewakuacji z Algierii. 20 marca 1963 roku w Filadelfii zwrócono go Amerykanom, a w 1964 roku pocięto na złom w Baltimore.
Oś czasu
13 wydarzeńStępka
Jako lotniskowiec Crown Point.
Nazwa Langley
Na pamiątkę CV-1.
W służbie
Kapitan Wallace Dillon.
Wyspy Marshalla
Kwajalein i Eniwetok.
Truk
Około 35 samolotów zniszczonych lub uszkodzonych.
Morze Filipińskie
Z zespołem TF 58.
Zatoka Leyte
McCampbell na pokładzie, zatopienie Zuikaku.
Tajfun Cobra
Silne przechyły, zdjęcia z Essexa.
Bomba
Trafienie u Formozy.
Rezerwa
Filadelfia.
La Fayette
Francuska bandera.
Indochiny i Suez
Trzy rejsy do Indochin, operacja sueska.
Zwrot
Filadelfia, złom w 1964 roku.
Nazwa
O Samuelu Pierponcie Langleyu, astronomie, sekretarzu Instytutu Smithsona i pionierze lotów maszyn cięższych od powietrza, pisaliśmy w odcinku 2. CVL-27 był drugim okrętem jego imienia i od początku miał przypominać o pierwszym: węglowcu Jupiter, który w 1922 roku został pierwszym amerykańskim lotniskowcem, a 27 lutego 1942 roku, już jako transportowiec samolotów, zatonął na południe od Jawy. Po CVL-27 marynarka nie nadała tej nazwy żadnemu okrętowi.
Francuska nazwa upamiętniała markiza de La Fayette, generała, który walczył w amerykańskiej wojnie o niepodległość. Wybór był symboliczny: okręt nazwany na cześć bohatera obu krajów krążył między nimi przez całą służbę. Nazwę nosi dziś fregata La Fayette (F710), pierwsza z francuskich fregat budowanych w technologii obniżonej wykrywalności.
Co warto zapamiętać
- Langley przejął nazwę po pierwszym lotniskowcu US Navy, ale technicznie nie miał z nim nic wspólnego: był szybkim okrętem zespołów uderzeniowych, a nie przebudowanym węglowcem.
- W bitwie w zatoce Leyte lekki lotniskowiec odegrał rolę, której nie planował: przyjął na pokład Hellcata Davida McCampbella, który po dziewięciu zestrzeleniach nie miał już paliwa, by wrócić na Essexa.
- Dla francuskiej marynarki pożyczone lekkie lotniskowce były pomostem do własnych okrętów typu Clemenceau. Pod koniec służby La Fayette był też okrętem ratunkowym: po katastrofie tamy Malpasset i trzęsieniu ziemi w Agadirze.
- Na złom poszedł w 1964 roku, po przepłynięciu setek tysięcy mil pod dwiema banderami.
Źródła
- USS Langley (CVL-27) – Wikipedia
- Langley II (CVL-27) – Dictionary of American Naval Fighting Ships, kopia HyperWar Foundation
- Langley II (CVL-27) – Naval History and Heritage Command, Dictionary of American Naval Fighting Ships
- French aircraft carrier La Fayette – Wikipedia
- La Fayette (porte-avions) – Wikipédia
- David McCampbell – Wikipedia
- Typhoon Cobra – Wikipedia
- USS Langley (CVL-27), kolekcja fotografii – Wikimedia Commons
Lotniskowce US Navy. Okręt po okręcie
Sebastian Baryś
Na co dzień nie zajmuję się zawodowo historią, jednak pomysł stworzenia tego serwisu dojrzewał we mnie przez kilka miesięcy. Jestem pasjonatem historii, a szczególnie okresu II wojny światowej. Dorastałem na „Sensacjach XX wieku” Bogusława Wołoszańskiego, poznając je zarówno w telewizji, jak i w formie książek oraz audycji. Pisanie publikacji pozwala mi łączyć zamiłowanie do odkrywania przeszłości z potrzebą opowiadania o niej w sposób rzetelny, przystępny i angażujący.
