USS Hornet (CV-8). Rok i sześć dni od Tokio do Santa Cruz
Najmłodszy z przedwojennych lotniskowców służył tylko rok i sześć dni. Z jego pokładu wystartowały bombowce Doolittle’a na Tokio, pod Midway jego dywizjon torpedowy zginął niemal w całości, a reszta grupy lotniczej poleciała w złą stronę. Jesienią 1942 roku był jedynym amerykańskim lotniskowcem na południowym Pacyfiku. Zatonął koło wysp Santa Cruz jako ostatni amerykański lotniskowiec floty zatopiony przez nieprzyjaciela.
Z tej publikacji dowiesz się:
- 01Hornet był trzecim okrętem klasy Yorktown, zamówionym dopiero w 1939 roku, gdy traktaty rozbrojeniowe przestały obowiązywać. Wszedł do służby 20 października 1941 roku, siedem tygodni przed Pearl Harbor, pod dowództwem kapitana Marca Mitschera.
- 0218 kwietnia 1942 roku z jego pokładu wystartowało szesnaście bombowców B-25 podpułkownika Jamesa Doolittle’a, które pierwszy raz w tej wojnie zbombardowały Tokio. Przez rok marynarka ukrywała, skąd poleciały. Roosevelt mówił o „Shangri-La”.
- 03Pod Midway jego grupa bombowców poleciała złym kursem i nie znalazła japońskich lotniskowców. Dywizjon torpedowy VT-8 odłączył się, znalazł je i zginął niemal w całości. Z trzydziestu lotników przeżył jeden.
- 04Jesienią 1942 roku był przez kilka tygodni jedynym sprawnym amerykańskim lotniskowcem na południowym Pacyfiku. Zatonął 27 października 1942 roku po bitwie koło wysp Santa Cruz, dobity przez japońskie niszczyciele. Służył rok i sześć dni i był ostatnim amerykańskim lotniskowcem floty zatopionym przez nieprzyjaciela.
Bombowiec B-25B Mitchell wojsk lądowych odrywa się od pokładu Horneta 18 kwietnia 1942 roku, w drodze na Tokio. Wiatr miał ponad 40 węzłów, a fale wzbijały się na dziewięć metrów. Szesnaście takich maszyn wystartowało z lotniskowca, z którego żadna z nich nie mogła wrócić.
Hornet przeżył tylko rok i sześć dni, a zmieścił w nich trzy najsłynniejsze epizody amerykańskiej wojny na Pacyfiku w 1942 roku. Z jego pokładu wystartowały bombowce, które pierwszy raz zbombardowały Tokio. Pod Midway jego lotnicy przeżyli zarówno najbardziej bohaterski, jak i najbardziej wstydliwy moment bitwy. Pod Guadalcanalem był przez kilka tygodni jedynym amerykańskim lotniskowcem, który mógł walczyć. Zginął jako ostatni amerykański lotniskowiec floty zatopiony przez nieprzyjaciela.
Trzeci Yorktown
Hornet w ogóle nie miał powstać. Tonaż traktatowy po Yorktownie i Enterprise wystarczył tylko na mniejszego Waspa. Pod koniec lat trzydziestych Japonia i Włochy wyszły jednak z systemu traktatów rozbrojeniowych, a w Europie zanosiło się na wojnę. Ustawa o rozbudowie floty z 1938 roku dała marynarce kolejne 40 tysięcy ton na lotniskowce. Żeby mieć okręt jak najszybciej, marynarka postanowiła zbudować trzeci lotniskowiec według prawie niezmienionego projektu Yorktowna, a resztę tonażu przeznaczyć na nową klasę, późniejsze Essexy.
Stępkę położono 25 września 1939 roku w stoczni Newport News, która zbudowała obie siostry. Okręt zwodowano 14 grudnia 1940 roku. Matką chrzestną była Annie Reid Knox, żona sekretarza marynarki Franka Knoxa. Hornet różnił się od sióstr szczegółami: jego stanowisko dowodzenia miało tylko osłonę przeciwodłamkową zamiast pancerza, a po zamontowaniu radaru jego mostek sygnałowy na maszcie został otwarty. Technikę klasy opisaliśmy w odcinku o Yorktownie.
Hornet w suchym doku stoczni Newport News 3 marca 1941 roku, w trakcie budowy. Siedem miesięcy później wszedł do służby.
Okręt wszedł do służby 20 października 1941 roku w Norfolk. Dowodził nim kapitan Marc A. Mitscher, ten sam, który w 1928 roku jako oficer lotniczy Saratogi wykonał pierwsze lądowanie na jej pokładzie. Do ataku na Pearl Harbor zostało siedem tygodni.
Hornet w Hampton Roads 27 października 1941 roku, tydzień po wejściu do służby. Przez następne miesiące szkolił się u wybrzeży Wirginii, gdy siostry walczyły już na Pacyfiku.
Bombowce na pokładzie
Po Pearl Harbor prezydent Roosevelt naciskał, żeby jak najszybciej uderzyć na Japonię. Żaden samolot marynarki nie miał zasięgu, który pozwoliłby lotniskowcowi wypuścić go spoza zasięgu japońskiego lotnictwa lądowego. Miały go dwusilnikowe bombowce armii, tylko że nikt nigdy nie startował nimi z okrętu. 2 lutego 1942 roku Hornet wyszedł z Norfolk z dwoma bombowcami North American B-25 na pokładzie. Na morzu oba wystartowały, ku zaskoczeniu załogi, która nie wiedziała, czemu ma to służyć.
1 kwietnia w Alamedzie pod San Francisco na pokład Horneta dźwigami wciągnięto szesnaście B-25. Na pokład weszło 70 oficerów i 64 szeregowych lotników armii pod dowództwem podpułkownika Jamesa Doolittle’a, słynnego pilota wyścigowego i jednego z najlepszych lotników w kraju. Następnego dnia okręt wypłynął pod Golden Gate z zamkniętymi rozkazami. Po południu Mitscher ogłosił załodze, dokąd płyną: na Japonię.
Bombowce B-25B na pokładzie Horneta w drodze na miejsce startu, widziane z nadbudówki. Osiem z szesnastu maszyn, w oddali krążownik Nashville. Samolot po prawej, numer 10, poleciał na Tokio.
Bombowce stały na pokładzie lotniczym, bo nie mieściły się w windach, a własne samoloty Horneta zamknięto w hangarze. Okręt nie mógł więc się bronić. 13 kwietnia dołączył do niego Enterprise, którego myśliwce osłaniały cały zespół. Plan zakładał start z odległości około 400 mil morskich od Japonii, tak żeby bombowce, po zrzuceniu bomb, doleciały do lotnisk w nieokupowanych Chinach.
Podpułkownik James Doolittle (z przodu po lewej) i kapitan Marc Mitscher z lotnikami armii na pokładzie Horneta, w drodze na miejsce startu. Pozują z bombą 227-kilogramową, do której przyczepiono japońskie medale, żeby je „zwrócić” nadawcom.
O 7:38 rano 18 kwietnia zespół wypatrzył japoński kuter patrolowy Nitto Maru. Krążownik Nashville zatopił go ogniem artylerii, ale kuter zdążył nadać meldunek. Admirał Halsey uznał, że zaskoczenie przepadło, i kazał startować natychmiast, choć do Japonii było jeszcze około 600-650 mil morskich. Wiatr wiał z siłą ponad 40 węzłów, fale miały po dziewięć metrów, woda przelewała się przez dziób. Samolot Doolittle’a, pierwszy w kolejce, miał przed sobą 142 metry pokładu. Doolittle wyczekał, aż dziób okrętu pójdzie w górę, i wystartował. O 9:20 w powietrzu było wszystkie szesnaście maszyn.
Rufa pokładu Horneta 18 kwietnia 1942 roku: osiem bombowców B-25 i cztery Dauntlessy Horneta. Z prawej podchodzi niszczyciel Gwin, po lewej krążownik Nashville.
Bombowce zaatakowały cele w Tokio, Jokohamie, Nagoi, Kobe i Osace. Szkody były niewielkie, zginęło około 50 osób. Z powodu wcześniejszego startu żadna maszyna nie doleciała do lotnisk w Chinach. Piętnaście rozbiło się lub załogi wyskoczyły na spadochronach, jedna wylądowała we Władywostoku, gdzie Związek Radziecki, niebędący w stanie wojny z Japonią, internował załogę. Trzech lotników zginęło przy skokach i wodowaniu, ośmiu dostało się do japońskiej niewoli. Trzech z nich stracono, czwarty zmarł z chorób. Japonia odpowiedziała kampanią w chińskich prowincjach Zhejiang i Jiangxi, gdzie lądowali Amerykanie. Według chińskich szacunków zginęło w niej około ćwierć miliona cywilów.
Hornet dopłynął do Pearl Harbor dokładnie tydzień po starcie bombowców, co do godziny. Przez rok marynarka nie ujawniała, skąd poleciały. Zapytany o to, Roosevelt odpowiedział, że z Shangri-La, fikcyjnej krainy z powieści Jamesa Hiltona. Dwa lata później marynarka nazwała tak jeden z Essexów. Doolittle, który spodziewał się sądu wojennego za to, że nie doprowadził maszyn do Chin, dostał Medal Honoru i awans o dwa stopnie.
Midway: lot donikąd i Torpedo Eight
Hornet popłynął na Morze Koralowe, ale bitwa skończyła się, zanim dotarł. Razem z Enterprise’em zademonstrował obecność w pobliżu wysp Nauru i Ocean, co skłoniło Japończyków do odłożenia ich zajęcia. 28 maja wyszedł z Pearl Harbor w zespole Spruance’a na Midway.
Rano 4 czerwca Hornet wysłał na japońskie lotniskowce całą grupę lotniczą pod komandorem Stanhope’em Ringiem. Meldunek o położeniu przeciwnika wskazywał kurs 240 stopni. Ring poprowadził grupę kursem 265 stopni, na zachód, gdzie Japończyków nie było. Bombowce nurkujące nie znalazły celu, część z nich wylądowała na Midway, kilka wodowało. Wszystkie dziesięć eskortujących je Wildcatów skończyło paliwo i spadło do morza. Historycy nazwali ten epizod „lotem donikąd”.
Piloci dywizjonu torpedowego VT-8 na pokładzie Horneta w maju 1942 roku, kilka tygodni przed Midway. Stoi trzeci od lewej komandor podporucznik John Waldron, dowódca dywizjonu. Z piętnastu załóg, które 4 czerwca poleciały na japońskie lotniskowce, nie wróciła żadna.
Dowódca dywizjonu torpedowego VT-8, komandor podporucznik John Waldron, był przekonany, że Ring leci w złą stronę. Odłączył się ze swoimi piętnastoma Devastatorami i poleciał właściwym kursem. Znalazł japońskie lotniskowce jako pierwszy i o 9:20 poprowadził atak bez żadnej osłony myśliwskiej. Japońskie myśliwce i artyleria zestrzeliły wszystkie piętnaście maszyn. Nie trafiła żadna torpeda. Z trzydziestu lotników przeżył jeden, chorąży George Gay, który przez resztę bitwy unosił się na wodzie wśród japońskich okrętów. Atak VT-8 i kolejnych dywizjonów torpedowych ściągnął jednak japońskie myśliwce nisko nad wodę, a pokłady japońskich lotniskowców były zajęte ich obsługą. Kilkanaście minut później nadleciały bombowce nurkujące z Enterprise’a i Yorktowna.
Jak doszło do „lotu donikąd”?
Wersja Mitschera
Raport z bitwy, podpisany przez kapitana Mitschera 13 czerwca 1942 roku, nie wspominał o odejściu od kursu i sugerował, że grupa szukała Japończyków tam, gdzie się ich spodziewano. Ani Mitscher, ani Ring nie wyjaśnili publicznie, dlaczego grupa poleciała na zachód.
Kurs 265 stopni
Z relacji ocalałych pilotów, zapisów z Midway i miejsc wodowania Wildcatów badacze odtworzyli później rzeczywisty kurs grupy: 265 zamiast 240 stopni. Na tej rekonstrukcji opiera się dziś opis bitwy w większości opracowań.
Zasada ocenyMotywy decyzji Ringa pozostają niejasne. Pewne jest tylko to, że Waldron odłączył się i poleciał kursem, który doprowadził go do celu.
6 czerwca samoloty Horneta, razem z samolotami Enterprise’a, zatopiły ciężki krążownik Mikuma i ciężko uszkodziły Mogami. Dywizjon VT-8 dostał za Midway wyróżnienie prezydenckie. Mitscher opuścił okręt, a 16 czerwca dowództwo objął kapitan Charles Mason.
Hornet, krążownik przeciwlotniczy Atlanta i ciężki krążownik New Orleans (z prawej) 6 czerwca 1942 roku, po bitwie pod Midway. Tego dnia samoloty Horneta pomogły zatopić krążownik Mikuma.
Ostatni na placu boju
Latem 1942 roku, gdy trzy lotniskowce osłaniały desant na Guadalcanal, Hornet został w odwodzie w Pearl Harbor. Dostał nowy radar i dodatkową artylerię przeciwlotniczą. 17 sierpnia wyszedł na południe. W ciągu kilku tygodni Enterprise został trafiony bombami, Saratoga torpedą, a 15 września Hornet z odległości kilku mil patrzył, jak tonie Wasp. Ta sama salwa japońskiego okrętu podwodnego trafiła dwa okręty z jego eskorty, pancernik North Carolina i niszczyciel O’Brien. Od tego dnia Hornet był jedynym sprawnym amerykańskim lotniskowcem na południowym Pacyfiku.
Hornet i lotniskowiec eskortowy Long Island w Pearl Harbor 1 sierpnia 1942 roku, za sieciami przeciwtorpedowymi. Za rufą Horneta widać przewrócony kadłub okrętu Utah, zatopionego 7 grudnia 1941 roku.
Przez następne tygodnie pilnował szlaków do Guadalcanalu sam. 5 października jego samoloty zaatakowały japońskie statki koło południowego krańca Bougainville, w rejonie Buin, Faisi i Tonolai. 24 października dołączył do niego naprawiony Enterprise i oba lotniskowce ruszyły naprzeciw japońskiemu zespołowi, który szedł na Guadalcanal.
26 października 1942
Bitwa koło wysp Santa Cruz była, jak Morze Koralowe i Midway, bitwą samolotów. Rano samoloty Horneta trafiły lotniskowiec Shokaku, który na dziewięć miesięcy wypadł z walki, i ciężki krążownik Chikuma. W tym samym czasie japońskie bombowce nurkujące i torpedowe zaatakowały Horneta. W ciągu piętnastu minut okręt dostał trzy bomby. Jeden trafiony bombowiec nurkujący uderzył w komin i nadbudówkę, zabijając siedmiu ludzi i rozlewając płonącą benzynę po pokładzie. Dwie torpedy trafiły w burtę i uszkodziły maszynownię i instalację elektryczną. Gdy okręt stanął, kolejny uszkodzony bombowiec celowo uderzył w lewą burtę przy dziobie.
Japoński bombowiec nurkujący Aichi D3A ciągnie za sobą dym, spadając na Horneta rano 26 października 1942 roku. Ten samolot uderzył w komin, a potem w pokład lotniczy. Nad okrętem przelatuje torpedowiec, który właśnie zrzucił torpedę.
Komin i mostek sygnałowy Horneta po uderzeniu japońskiego bombowca, 26 października 1942 roku. Na maszcie radar CXAM i flaga, która wciąż powiewa nad zniszczoną nadbudówką.
Bez napędu Hornet nie mógł przyjmować samolotów. Jego lotnicy lądowali na Enterprise albo wodowali. Ciężki krążownik Northampton wziął go na hol i ciągnął z prędkością pięciu węzłów. Ekipy naprawcze były bliskie przywrócenia zasilania, gdy nadleciało dziewięć japońskich torpedowców. Osiem zestrzelono albo nie trafiło. Dziewiąty trafił w prawą burtę, zniszczył naprawy i przechylił okręt o 14 stopni.
Ciężki krążownik Northampton próbuje holować uszkodzonego Horneta 26 października 1942 roku.
Wiceadmirał Halsey, dowodzący na południowym Pacyfiku, dostał wiadomość, że nadciągają japońskie okręty nawodne, i nakazał zatopić Horneta. Załoga opuściła okręt w porządku. Kapitan Mason zszedł ostatni. Jeden z marynarzy czekających na ratunek w wodzie, zapytany, czy zaciągnie się ponownie, odpowiedział według DANFS: „Do diabła, tak, na nowego Horneta!”.
Załoga Horneta przygotowuje się do opuszczenia okrętu 26 października 1942 roku. Zdjęcie z niszczyciela Russell. Na masztach i dalocelownikach widać anteny radarów.
Zatopienie okazało się trudniejsze niż opuszczenie. Niszczyciele Mustin i Anderson wystrzeliły w Horneta dziewięć torped, z których większość nie wybuchła, bo amerykańskie torpedy wciąż miały wadliwe zapalniki. Dołożyły ponad 400 pocisków 127 mm. Okręt płonął od dziobu po rufę, ale nie tonął. Gdy nadciągnęły japońskie okręty, niszczyciele odpłynęły. Japońskie niszczyciele Makigumo i Akigumo zastały płonący wrak i dobiły go czterema torpedami. O 1:35 27 października Hornet przewrócił się na prawą burtę i zatonął rufą naprzód. Zginęło 140 członków załogi, z okrętem zatonęło 21 samolotów.
Przechylony Hornet opuszczany przez załogę około 17:00 26 października 1942 roku. W nocy dobiły go japońskie niszczyciele.
Hornet był ostatnim amerykańskim lotniskowcem floty zatopionym przez nieprzyjaciela, w tej wojnie i w ogóle. Później Amerykanie stracili jeszcze lekki lotniskowiec Princeton i kilka lotniskowców eskortowych. W styczniu 2019 roku statek badawczy Petrel, ten sam, który odnalazł Lexingtona i Waspa, znalazł wrak Horneta na głębokości ponad 5300 metrów u Wysp Salomona. Okręt stoi prosto na dnie, a oderwany fragment rufy i mostek sygnałowy leżą obok.
Oś czasu
10 wydarzeńStępka
Trzeci okręt klasy Yorktown, w Newport News.
W służbie
Dowódca kapitan Marc Mitscher.
Próba z B-25
Dwa bombowce armii startują z pokładu u wybrzeży Wirginii.
Rajd Doolittle’a
Szesnaście B-25 startuje na Tokio.
Midway
Lot donikąd grupy lotniczej i zagłada dywizjonu VT-8.
Mikuma
Samoloty Horneta pomagają zatopić japoński krążownik.
Jedyny
Po zatonięciu Waspa jedyny sprawny lotniskowiec USA na południowym Pacyfiku.
Santa Cruz
Trzy bomby, trzy torpedy, dwa samoloty. Okręt opuszczony.
Zatonięcie
O 1:35, dobity przez japońskie niszczyciele.
Wrak odnaleziony
Statek badawczy Petrel, ponad 5300 metrów.
Nazwa
Hornet, szerszeń, był siódmym okrętem US Navy tego imienia. Pierwszym był slup z 1775 roku, jeden z pierwszych okrętów marynarki kontynentalnej. Nazwę przeniesiono niecały rok po zatonięciu CV-8 na nowy lotniskowiec klasy Essex, budowany jako Kearsarge. CV-12 przetrwał wojnę, w 1969 roku podjął z oceanu astronautów Apollo 11 i Apollo 12, a dziś jest muzeum w Alamedzie, tej samej, gdzie w kwietniu 1942 roku na pokład CV-8 wciągano bombowce Doolittle’a. Opiszemy go w sezonie drugim.
Co warto zapamiętać
- Hornet powstał za późno, żeby się czegokolwiek nauczyć przed wojną. Jego załoga i grupa lotnicza miały kilka miesięcy szkolenia, zanim trafiły do najważniejszych operacji 1942 roku. Pod Midway było to widać.
- Rajd Doolittle’a był operacją bardziej polityczną niż wojskową. Szkody w Japonii były niewielkie, ale wojna nagle doszła do japońskiej stolicy, a Amerykanie po pół roku klęsk dostali dowód, że mogą uderzyć. Japońska odpowiedź dotknęła najbardziej Chińczyków.
- „Lot donikąd” pod Midway pokazuje, jak bardzo wynik bitwy lotniskowców zależał od nawigacji i łączności, a nie tylko od odwagi. Raport dowództwa Horneta przez lata zacierał błąd, który badacze zrekonstruowali później z relacji pilotów.
- Po Hornecie Stany Zjednoczone nie straciły w walce ani jednego lotniskowca floty. Od 1943 roku do floty zaczęły wchodzić Essexy, a okręty z pierwszego pokolenia, które przetrwały, mogły wreszcie odpocząć.
Źródła
- USS Hornet (CV-8) – Wikipedia
- Hornet VII (CV-8) – Dictionary of American Naval Fighting Ships, kopia HyperWar Foundation
- Hornet VII (CV-8) – Naval History and Heritage Command, Dictionary of American Naval Fighting Ships
- Doolittle Raid – Wikipedia
- Battle of Midway – Wikipedia
- Torpedo Squadron 8 – Wikipedia
- John C. Waldron – Wikipedia
- George H. Gay Jr. – Wikipedia
- Battle of the Santa Cruz Islands – Wikipedia
- Zhejiang-Jiangxi campaign – Wikipedia
- Battle of Midway: USS Hornet Action Report, 13 czerwca 1942 – Naval History and Heritage Command
- USS Hornet (CV-8), kolekcja fotografii – Wikimedia Commons
Lotniskowce US Navy. Okręt po okręcie
Sebastian Baryś
Na co dzień nie zajmuję się zawodowo historią, jednak pomysł stworzenia tego serwisu dojrzewał we mnie przez kilka miesięcy. Jestem pasjonatem historii, a szczególnie okresu II wojny światowej. Dorastałem na „Sensacjach XX wieku” Bogusława Wołoszańskiego, poznając je zarówno w telewizji, jak i w formie książek oraz audycji. Pisanie publikacji pozwala mi łączyć zamiłowanie do odkrywania przeszłości z potrzebą opowiadania o niej w sposób rzetelny, przystępny i angażujący.
