Lotniskowce US Navy. Osiem okrętów, pięć wraków. Bilans pierwszego sezonu
Od węglowca Langley do Horneta Stany Zjednoczone zbudowały przed wojną osiem lotniskowców. W dziesięć miesięcy 1942 roku straciły pięć z nich. Podsumowujemy pierwszy sezon: czego flota nauczyła się w latach pokoju, ile kosztowały cztery pierwsze bitwy lotniskowców w historii i dlaczego pod koniec 1942 roku wojna na Pacyfiku wisiała na jednym uszkodzonym okręcie.
Z tej publikacji dowiesz się:
- 01W pierwszym sezonie opisaliśmy osiem lotniskowców, które US Navy zbudowała przed wojną, od węglowca Langley po Horneta. Pięć z nich zatonęło, cztery w 1942 roku. Wojnę przetrwały Saratoga, Ranger i Enterprise.
- 02Przez dwadzieścia lat między wojnami marynarka nauczyła się na nich wszystkiego, czego potrzebowała w 1942 roku: startów i lądowań w tłoku, parkowania samolotów na pokładzie, bombardowania z lotu nurkowego i samodzielnych zespołów lotniskowców. Trzy razy przećwiczyła atak na Pearl Harbor.
- 03Rok 1942 był rokiem pierwszych bitew lotniskowców w historii. W czterech takich bitwach Japonia straciła sześć lotniskowców, Stany Zjednoczone trzy, a czwarty, Wasp, zatopił okręt podwodny.
- 04Pod koniec 1942 roku na Pacyfiku zostały dwa amerykańskie lotniskowce floty. 31 grudnia do służby wszedł Essex, pierwszy z nowej klasy, a imiona zatopionych okrętów przeszły na następców już w 1943 roku.
Cała przedwojenna flota lotniskowców US Navy w jednym kadrze, u wybrzeży Panamy w 1936 roku. Pośrodku najmniejszy Langley, po bokach Lexington i Saratoga z wielkimi kominami, dalej Ranger. Z czterech okrętów z tego zdjęcia wojnę przetrwały dwa.
Pierwszy sezon zaczął się od drewnianej platformy na krążowniku w 1910 roku, a skończył na dnie Pacyfiku jesienią 1942 roku. Przez trzydzieści dwa lata Stany Zjednoczone zbudowały osiem lotniskowców. W ciągu dziesięciu miesięcy wojny straciły pięć z nich. Zanim przejdziemy do klasy Essex i floty, która w trzy lata urosła do ponad stu lotniskowców, warto zobaczyć, czego nauczyło pierwsze pokolenie i ile to kosztowało.
Osiem okrętów
Żaden z pierwszych ośmiu lotniskowców nie był podobny do poprzedniego. Każdy był odpowiedzią na inne pytanie: czy lotniskowiec w ogóle ma sens (Langley), co zrobić z krążownikami liniowymi, których traktat nie pozwalał dokończyć (Lexington i Saratoga), ile samolotów da się zmieścić na małym okręcie (Ranger), jaki powinien być lotniskowiec, gdy wiadomo już, czego się chce (Yorktown, Enterprise i Hornet), i co zrobić z ostatnimi tonami limitu (Wasp).
Langley (CV-1)
- Pochodzenie
- Przebudowany węglowiec
- Wyporność
- 12 700 t
- W służbie
- 1922
- Los
- Zatopiony 27 lutego 1942 jako tender wodnosamolotów
Lexington (CV-2)
- Pochodzenie
- Przebudowany krążownik liniowy
- Wyporność
- 36 000 t
- W służbie
- 1927
- Los
- Zatopiony 8 maja 1942, Morze Koralowe
Saratoga (CV-3)
- Pochodzenie
- Przebudowany krążownik liniowy
- Wyporność
- 36 000 t
- W służbie
- 1927
- Los
- Przetrwała wojnę, zatopiona w próbie atomowej w 1946
Ranger (CV-4)
- Pochodzenie
- Pierwszy zbudowany od stępki
- Wyporność
- 14 576 t
- W służbie
- 1934
- Los
- Przetrwał wojnę, złomowany w 1947
Yorktown (CV-5)
- Pochodzenie
- Klasa Yorktown
- Wyporność
- ok. 20 000 t
- W służbie
- 1937
- Los
- Zatonął 7 czerwca 1942 po Midway
Enterprise (CV-6)
- Pochodzenie
- Klasa Yorktown
- Wyporność
- ok. 20 000 t
- W służbie
- 1938
- Los
- Przetrwał wojnę, 20 gwiazd bojowych, złomowany
Wasp (CV-7)
- Pochodzenie
- Resztka limitu traktatowego
- Wyporność
- 14 700 t
- W służbie
- 1940
- Los
- Zatopiony 15 września 1942
Hornet (CV-8)
- Pochodzenie
- Klasa Yorktown
- Wyporność
- ok. 20 000 t
- W służbie
- 1941
- Los
- Zatonął 27 października 1942
Wyporność standardowa w tonach angielskich. Szczegóły w odcinkach 2-9.
Lotniskowce US Navy u wybrzeży Panamy w 1936 roku: Langley pośrodku, Lexington i Saratoga, dalej Ranger. Po sześciu latach z tej czwórki pływały już tylko Saratoga i Ranger.
Czego nauczyły lata pokoju
W 1922 roku nikt w US Navy nie wiedział, jak startować z okrętu całym dywizjonem, jak lądować jeden samolot za drugim ani jak atakować okręt z powietrza. Do 1941 roku marynarka miała na to odpowiedzi i sprawdziła je w setkach ćwiczeń. Większość tych odpowiedzi narodziła się na pokładach opisanych w tym sezonie.
Pięć lekcji dwudziestolecia
Pokład jako parking
Kapitan Joseph Reeves przestał chować samoloty do hangaru po każdym lądowaniu i wprowadził barierę awaryjną. Liczba samolotów, które mógł obsłużyć mały pokład, wzrosła kilkakrotnie.
Bombardowanie z lotu nurkowego
Taktyka, którą marynarka dopracowała w latach dwudziestych i trzydziestych, zatopiła pod Midway cztery japońskie lotniskowce.
Samodzielny zespół
Rajd Saratogi na Kanał Panamski pokazał, że lotniskowiec nie musi być oczami pancerników. Może być centrum własnego zespołu uderzeniowego.
Pearl Harbor na niby
Trzy razy samoloty obu sióstr niewykryte zaatakowały o świcie Pearl Harbor. Scenariusz, który Japończycy zrealizowali w grudniu 1941 roku, był flocie znany.
Tankowanie na morzu
Braki paliwa w ćwiczeniach zapoczątkowały próby tankowania w morzu. Bez nich wojna na Pacyfiku byłaby niemożliwa.
Kontradmirał William Moffett, szef Biura Aeronautyki, i kapitan Joseph Reeves na pokładzie Langleya we wrześniu 1926 roku. Ludzie z tego zdjęcia ustawili sposób myślenia marynarki o lotnictwie na dwadzieścia lat.
Lata pokoju wychowały też ludzi. Na pokładach pierwszych lotniskowców służyli i dowodzili oficerowie, którzy w wojnie prowadzili amerykańskie zespoły lotniskowców. Kilku z nich spotkaliśmy w tym sezonie więcej niż raz.
Kenneth Whiting
- Gdzie go spotkaliśmy
- Pomysłodawca i pierwszy dowódca Langleya, dowódca Saratogi
- Kim był w wojnie
- Dowódca stacji lotnictwa morskiego na wybrzeżu atlantyckim
Joseph M. Reeves
- Gdzie go spotkaliśmy
- Dowódca lotnictwa floty na Langleyu, pułapka na Lexingtona w 1931
- Kim był w wojnie
- W stanie spoczynku od 1936, w czasie wojny przywrócony do służby w Waszyngtonie
Ernest J. King
- Gdzie go spotkaliśmy
- Dowódca Lexingtona 1930-1932
- Kim był w wojnie
- Szef operacji morskich, najwyższy rangą admirał US Navy
William F. Halsey
- Gdzie go spotkaliśmy
- Dowódca Saratogi 1935-1937
- Kim był w wojnie
- Dowódca zespołu Enterprise’a, potem południowego Pacyfiku i 3 Floty
Marc A. Mitscher
- Gdzie go spotkaliśmy
- Oficer lotniczy Saratogi 1928, dowódca Horneta
- Kim był w wojnie
- Dowódca szybkich zespołów lotniskowców Task Force 58
Frederick C. Sherman
- Gdzie go spotkaliśmy
- Dowódca Lexingtona na Morzu Koralowym
- Kim był w wojnie
- Dowódca zespołów lotniskowców 1943-1945
Według odcinków 2-9 i ich źródeł.
Rok 1942: cztery bitwy lotniskowców
W 1942 roku na Pacyfiku stoczono pierwsze w historii bitwy, w których okręty obu stron ani razu się nie zobaczyły. Były cztery. Każda z nich kosztowała Amerykanów przynajmniej jeden lotniskowiec, zatopiony albo ciężko uszkodzony. Japonię kosztowały więcej.
Morze Koralowe
- Data
- 7-8 maja
- Straty i uszkodzenia USA
- Lexington zatopiony, Yorktown uszkodzony
- Straty i uszkodzenia Japonii
- Shoho zatopiony, Shokaku uszkodzony
Midway
- Data
- 4-7 czerwca
- Straty i uszkodzenia USA
- Yorktown zatopiony
- Straty i uszkodzenia Japonii
- Akagi, Kaga, Soryu, Hiryu zatopione, krążownik Mikuma
Wschodnie Wyspy Salomona
- Data
- 24 sierpnia
- Straty i uszkodzenia USA
- Enterprise uszkodzony
- Straty i uszkodzenia Japonii
- Ryujo zatopiony
Wyspy Santa Cruz
- Data
- 26 października
- Straty i uszkodzenia USA
- Hornet zatopiony, Enterprise uszkodzony
- Straty i uszkodzenia Japonii
- Shokaku i Zuiho uszkodzone
Poza tymi bitwami japońskie okręty podwodne storpedowały Saratogę (dwa razy) i zatopiły Waspa, a samoloty z lądu zatopiły Langleya.
Wybuch na Lexingtonie 8 maja 1942 roku. Pierwszy amerykański lotniskowiec stracony w bitwie lotniskowców zginął od własnej benzyny lotniczej.
Bilans roku był dla Japonii gorszy, niż wskazuje liczba okrętów. Z sześciu dużych lotniskowców, które uderzyły na Pearl Harbor, pod koniec 1942 roku w służbie zostały dwa, Shokaku i Zuikaku, a razem z czterema straconymi pod Midway poszły na dno setki doświadczonych lotników i mechaników. Stany Zjednoczone straciły cztery lotniskowce floty, ale ich stocznie budowały już kilkanaście następnych.
Lekcje, za które zapłacono okrętami
Ćwiczenia nie mogły pokazać wszystkiego. Trzy lekcje 1942 roku marynarka musiała odrobić na prawdziwych okrętach, z prawdziwymi zabitymi.
Trzy lekcje 1942 roku
Benzyna we własnym kadłubie
Lexington przetrwał torpedy i bomby, a zatopiły go opary benzyny lotniczej z pękniętych zbiorników. Miesiąc później Yorktown miał przewody wypełnione dwutlenkiem węgla i przetrwał pod Midway trzy bomby bez pożaru benzyny.
Okręty podwodne
Saratogę dwa razy storpedowały okręty podwodne, Wasp zatonął od jednej salwy, a Yorktowna dobił okręt podwodny, gdy wydawał się uratowany. Ochrona podwodna i osłona niszczycieli okazały się równie ważne jak myśliwce.
Nawigacja nad pustym oceanem
Pod Midway grupa Horneta poleciała złym kursem, a McClusky z Enterprise’a znalazł Japończyków, bo poleciał za ich niszczycielem. Wynik bitwy lotniskowców zależał od tego, kto pierwszy znajdzie przeciwnika.
Yorktown w suchym doku w Pearl Harbor 29 maja 1942 roku. Naprawa w niecałe trzy doby dała Amerykanom trzeci lotniskowiec pod Midway. Szybkość stoczni i ekip naprawczych okazała się w 1942 roku bronią tak samo ważną jak samoloty.
Wasp płonie po trafieniu torpedami z I-19, 15 września 1942 roku. Okręt zbudowany bez ochrony podwodnej nie przetrwał pierwszego trafienia.
Jeden uszkodzony lotniskowiec
Po bitwie koło wysp Santa Cruz, gdy Hornet leżał na dnie, a Saratoga była w naprawie, jedynym amerykańskim lotniskowcem floty zdolnym do walki na Pacyfiku był Enterprise, z dwiema bombami w pokładzie i robotnikami okrętu warsztatowego na pokładzie. To był najniższy punkt amerykańskiej siły lotniskowców w całej wojnie. Przez kilka tygodni wojna na Pacyfiku zależała od jednego okrętu z pierwszego pokolenia.
Japoński bombowiec nurkujący spada na Horneta 26 października 1942 roku. Po tej bitwie Stany Zjednoczone nie straciły już w walce żadnego lotniskowca floty.
Imiona, które wróciły
Marynarka nie pozwoliła, żeby imiona zatopionych okrętów zniknęły z listy floty. Wszystkie pięć przeszło na nowe lotniskowce w ciągu roku. Opiszemy je w sezonie drugim.
Langley
- Zatopiony
- luty 1942
- Następca
- CVL-27, klasa Independence
- Uwagi
- Lekki lotniskowiec, w służbie od 1943
Lexington
- Zatopiony
- maj 1942
- Następca
- CV-16, klasa Essex
- Uwagi
- Budowany jako Cabot, przemianowany na prośbę stoczniowców z Quincy
Yorktown
- Zatopiony
- czerwiec 1942
- Następca
- CV-10, klasa Essex
- Uwagi
- Budowany jako Bon Homme Richard, dziś muzeum koło Charleston
Wasp
- Zatopiony
- wrzesień 1942
- Następca
- CV-18, klasa Essex
- Uwagi
- Budowany jako Oriskany
Hornet
- Zatopiony
- październik 1942
- Następca
- CV-12, klasa Essex
- Uwagi
- Budowany jako Kearsarge, dziś muzeum w Alamedzie
Według odcinków 2-9 serii.
Co dalej
31 grudnia 1942 roku do służby wszedł Essex, pierwszy z 24 lotniskowców nowej klasy, zaprojektowanej po wygaśnięciu traktatów: większej od Yorktowna, lepiej chronionej, z miejscem na więcej samolotów i więcej działek. Dwa tygodnie później dołączył Independence, pierwszy z dziewięciu lekkich lotniskowców zbudowanych na kadłubach krążowników. Do tego doszły dziesiątki lotniskowców eskortowych. Flota, która pod koniec 1942 roku miała na Pacyfiku dwa lotniskowce floty, w 1944 roku wysyłała do bitwy kilkanaście naraz.
Essex na Atlantyku 10 maja 1943 roku, w czasie rejsu próbnego. Pierwszy okręt klasy, od której zacznie się sezon drugi.
Sezon drugi zaczniemy od materiału o klasie Essex, a potem, okręt po okręcie, opiszemy wszystkie lotniskowce, które wygrały wojnę na Pacyfiku: Essexy, lekkie lotniskowce klasy Independence, dwa okręty klasy Saipan i lotniskowce eskortowe.
Oś czasu
9 wydarzeńPierwszy start z okrętu
Eugene Ely na krążowniku Birmingham.
Langley
Pierwszy lotniskowiec US Navy.
Lexington i Saratoga
Dwa krążowniki liniowe zamienione w lotniskowce.
Ranger
Pierwszy lotniskowiec zbudowany od stępki.
Yorktown, Enterprise, Wasp, Hornet
Pokolenie, które przyjęło pierwszy rok wojny.
Pearl Harbor
Żadnego lotniskowca nie ma w porcie.
Cztery bitwy lotniskowców
Morze Koralowe, Midway, wschodnie Wyspy Salomona, Santa Cruz.
Hornet
Ostatni amerykański lotniskowiec floty zatopiony przez nieprzyjaciela.
Essex
Początek nowego pokolenia.
Co warto zapamiętać
- Traktaty rozbrojeniowe ukształtowały pierwsze pokolenie amerykańskich lotniskowców bardziej niż jakakolwiek doktryna. Dały krążowniki liniowe przerobione na lotniskowce, małego Rangera i okrojonego Waspa. Dopiero Yorktowny były okrętami, jakich marynarka naprawdę chciała.
- Przedwojenne ćwiczenia przygotowały ludzi lepiej niż okręty. Oficerowie, którzy dowodzili lotniskowcami w latach trzydziestych, poprowadzili amerykańskie zespoły lotniskowców w wojnie, a procedury wypracowane na Langleyu i Lexingtonie działały pod Midway.
- Najdroższe lekcje 1942 roku dotyczyły tego, czego ćwiczenia nie mogły pokazać: benzyny lotniczej w uszkodzonym kadłubie, torped okrętów podwodnych i nawigacji nad pustym oceanem. Każdą z nich zapłacił któryś z okrętów tego sezonu.
- Pierwsze pokolenie wygrało czas. Zanim do floty weszły Essexy, osiem przedwojennych lotniskowców zatrzymało japońską ofensywę na Morzu Koralowym, odwróciło losy wojny pod Midway i utrzymało Guadalcanal.
Źródła
- List of aircraft carriers of the United States Navy – Wikipedia
- Fleet Problem – Wikipedia
- Battle of the Coral Sea – Wikipedia
- Battle of Midway – Wikipedia
- Battle of the Eastern Solomons – Wikipedia
- Battle of the Santa Cruz Islands – Wikipedia
- Essex-class aircraft carrier – Wikipedia
- USS Essex (CV-9) – Wikipedia
- Dictionary of American Naval Fighting Ships, wpisy CV-1 do CV-8 – HyperWar Foundation
Lotniskowce US Navy. Okręt po okręcie
Sebastian Baryś
Na co dzień nie zajmuję się zawodowo historią, jednak pomysł stworzenia tego serwisu dojrzewał we mnie przez kilka miesięcy. Jestem pasjonatem historii, a szczególnie okresu II wojny światowej. Dorastałem na „Sensacjach XX wieku” Bogusława Wołoszańskiego, poznając je zarówno w telewizji, jak i w formie książek oraz audycji. Pisanie publikacji pozwala mi łączyć zamiłowanie do odkrywania przeszłości z potrzebą opowiadania o niej w sposób rzetelny, przystępny i angażujący.
