USS Saratoga (CV-3). Lotniskowiec, który przetrwał wszystko oprócz bomby atomowej

Lexington i Saratoga były tak podobne, że piloci myliły je z powietrza. Różniły się czarnym pasem na kominie i losem. Lexington zginął w piątym miesiącu wojny. Saratogę trafiły dwie torpedy, bomby i samoloty samobójców, a mimo to przetrwała do końca, przywiozła do domu dziesiątki tysięcy żołnierzy i poszła na dno dopiero wtedy, gdy marynarka sama postanowiła ją zatopić, pod wodą, bombą atomową.

Krążownik numer trzy

Stępkę pod trzeci z sześciu krążowników liniowych, oznaczony CC-3, położono 25 września 1920 roku w stoczni New York Shipbuilding w Camden, po drugiej stronie rzeki Delaware naprzeciw Filadelfii. Wstrzymano ją w lutym 1922 roku, gdy kadłub był gotowy w 28 procentach, więcej niż Lexington. Historię przebudowy, traktatowe wyliczenia tonażu i technikę klasy opisaliśmy w poprzednim odcinku. Saratoga różniła się od siostry drobiazgami, a przez pierwsze lata służby nie różniła się prawie wcale.

Okręt zwodowano 7 kwietnia 1925 roku. Matką chrzestną była Olive Doolittle Wilbur, żona sekretarza marynarki Curtisa Wilbura. Do służby wszedł 16 listopada 1927 roku, miesiąc przed Lexingtonem, jako pierwszy szybki lotniskowiec US Navy. Załoga nazywała go „Sister Sara”, a w czasie wojny także „Sara Maru”, z japońską końcówką nazw statków handlowych. Ponieważ z powietrza obu sióstr nie dało się odróżnić, na kominie Saratogi namalowano szeroki, pionowy czarny pas.

Sterowiec na rufie i latarnie w Gatun

6 stycznia 1928 roku Saratoga wyszła z Filadelfii w rejs próbny. Pięć dni później jej oficer lotniczy Marc A. Mitscher wykonał pierwsze lądowanie na jej pokładzie. Szesnaście lat później ten sam Mitscher będzie dowodził największym zespołem lotniskowców w historii, Task Force 58.

27 stycznia marynarka przeprowadziła próbę, której później nie powtarzano. Do rufy Saratogi przycumował sztywny sterowiec Los Angeles, 200-metrowy statek powietrzny wypełniony helem, i przyjął z okrętu paliwo i zaopatrzenie. Marynarka szukała wtedy sposobu, by sterowce mogły działać z floty jako zwiadowcy dalekiego zasięgu. Tego samego dnia lotniskowiec popłynął na Pacyfik.

W drodze okręt skierowano na krótko do Corinto w Nikaragui, gdzie wysadził oddział piechoty morskiej. Przejście przez Kanał Panamski okazało się trudniejsze, niż sądzono. Piloci kanałowi nigdy wcześniej nie prowadzili statku, którego pokład wystawał tak daleko poza burty. W śluzach Gatun Saratoga przewróciła wszystkie betonowe latarnie stojące wzdłuż nabrzeża. 21 lutego dołączyła do floty liniowej w San Pedro.

Szkoła admirałów

Duże lotniskowce były w latach trzydziestych najważniejszymi stanowiskami dowódczymi dla oficerów lotnictwa morskiego, a od 1926 roku prawo wymagało, żeby dowodzili nimi lotnicy lub obserwatorzy lotniczy. Lista dowódców Saratogi czyta się jak spis przyszłych admirałów wojny na Pacyfiku. Kilku z nich spotkaliśmy już w tej serii.

W ćwiczeniach floty Saratoga była zwykle po przeciwnej stronie niż Lexington. W styczniu 1929 roku, w Fleet Problem IX, z jednym krążownikiem w eskorcie zatoczyła szeroki łuk na południe i „zniszczyła” śluzy Kanału Panamskiego, których bronił Lexington. Sędziowie uznali ją później tego dnia za zatopioną trzy razy, ale pomysł samodzielnego, szybkiego zespołu z lotniskowcem w środku wszedł do doktryny floty. W marcu 1938 roku, w Fleet Problem XIX, jej samoloty wystartowały sto mil od Oahu i niezauważone uderzyły o świcie na Pearl Harbor. Oficjalny słownik okrętów marynarki pisze wprost, że Japończycy skopiowali ten wzór w grudniu 1941 roku.

Okręt był też gwiazdą filmową. Na jego pokładzie kręcono film „Hell Divers” z 1932 roku, z Wallace’em Beerym i młodym Clarkiem Gable’em w rolach rywalizujących strzelców pokładowych, a w 1933 roku sceny do komedii „Son of a Sailor” z Joe E. Brownem. 31 maja 1934 roku samoloty Saratogi wzięły udział w przeglądzie floty przed prezydentem Franklinem Rooseveltem u wybrzeży Nowego Jorku.

W 1939 roku Saratoga nie popłynęła na Karaiby na wielkie ćwiczenia czterech lotniskowców. Została na Pacyfiku w zespole kontradmirała Chestera Nimitza, razem z pancernikiem Arizona, żeby flota miała tam jakąś obecność. Od stycznia do sierpnia 1941 roku przeszła w Bremerton długo odkładaną modernizację: poszerzono przednią część pokładu lotniczego, dodano działka przeciwlotnicze i radar CXAM.

Za późno na Wake, za późno na Midway

7 grudnia 1941 roku Saratoga wchodziła do San Diego po swoją grupę lotniczą, która ćwiczyła na lądzie w czasie remontu. Następnego dnia wypłynęła na Hawaje jako okręt flagowy kontradmirała Aubreya Fitcha, z czternastoma myśliwcami Brewster Buffalo piechoty morskiej na pokładzie. Te samoloty przesądziły o jej zadaniu. 16 grudnia wyruszyła z Pearl Harbor z odsieczą dla Wake, broniącej się od dwóch tygodni wyspy na środkowym Pacyfiku. Zespół kontradmirała Franka Jacka Fletchera płynął tempem powolnego zbiornikowca Neches, a 21 grudnia stracił czas na tankowanie niszczycieli przy złej pogodzie. 23 grudnia, gdy Japończycy lądowali już na wyspie, zespół odwołano. Wake padła tego samego dnia. W drodze powrotnej Saratoga zostawiła myśliwce piechoty morskiej na Midway.

11 stycznia 1942 roku, kilkaset mil na południowy zachód od Oahu, okręt trafiła torpeda japońskiego okrętu podwodnego. Zalała trzy kotłownie, zabiła sześciu marynarzy i zmniejszyła prędkość do 16 węzłów. Saratoga dotarła do Pearl Harbor o własnych siłach. Tam zdjęto z niej cztery wieże dział 203 mm, które trafiły do baterii nadbrzeżnych na Oahu, a potem popłynęła do Bremerton na gruntowną naprawę.

Z naprawy wyszła innym okrętem. Na prawej burcie dostała szeroki na ponad dwa metry bąbel przeciwtorpedowy, który zwiększył stateczność i pozwolił wreszcie wykorzystać wszystkie zbiorniki paliwa. Komin skrócono o sześć metrów, trójnożny maszt zastąpiono lekkim, a zamiast dział krążownika na pokładzie stanęły cztery dwudziałowe wieże dział uniwersalnych 127 mm i nowe działka przeciwlotnicze. Trwało to do maja. 1 czerwca okręt wyszedł z San Diego i 6 czerwca, w ostatnim dniu bitwy pod Midway, wszedł do Pearl Harbor. Na bitwę, która odwróciła losy wojny, spóźnił się o jeden dzień. Zamiast walczyć, dowiózł samoloty dla okrętów, które przetrwały, i przyjął na pokład admirała Fletchera, którego flagowy Yorktown właśnie zatonął.

Guadalcanal i Ryujo

7 sierpnia 1942 roku Saratoga jako okręt flagowy Fletchera otworzyła pierwszą amerykańską ofensywę tej wojny, desant na Guadalcanal i Tulagi. Rano wysłała 24 Dauntlessy i tuzin Wildcatów. Nad wyspą koordynował je dowódca jej grupy lotniczej, komandor Harry D. Felt. Samoloty rozpędziły japońskie bataliony budowlane z prawie gotowego lotniska w Lunga, które piechota morska zajęła bez walki i nazwała Henderson Field. Na lotnisko to Japończycy będą przez następne pół roku rzucać wszystko, co mieli.

Dwa tygodnie później Japończycy wysłali konwój z wojskiem na Guadalcanal i trzy lotniskowce, które miały go osłaniać. 24 sierpnia, w bitwie koło wschodnich Wysp Salomona, samoloty rozpoznawcze znalazły mały lotniskowiec Ryujo, wysłany do ataku na Henderson Field. Saratoga posłała na niego 31 Dauntlessów i osiem Avengerów, bez eskorty myśliwców, bo cel był za daleko. Trzy bomby i torpeda zalały maszynownię i kotłownię po prawej burcie. Ryujo przewrócił się kilka godzin później, ze 120 ludźmi. Nie zestrzelono przy tym żadnego samolotu Saratogi.

Japońskie lotniskowce Shokaku i Zuikaku w odpowiedzi wysłały swoje samoloty na Amerykanów. Znalazły Enterprise’a i trafiły go trzema bombami. Saratoga, ukryta pod chmurami, nie została nawet zauważona. Tuż przed atakiem wypuściła jeszcze dwa Dauntlessy i pięć Avengerów, żeby oczyścić pokład, a te znalazły i uszkodziły tender wodnosamolotów Chitose.

Tydzień później, 31 sierpnia, niszczyciel zameldował ślady torped zmierzających ku lotniskowcowi. Długi na 270 metrów okręt nie zdążył skręcić. Torpeda z okrętu podwodnego I-26 trafiła w prawą burtę za nadbudówką. Nikogo nie zabiła, raniła kilkunastu ludzi, wśród nich admirała Fletchera, i zalała jedną kotłownię. Najgorsze były zwarcia w instalacji elektrycznej. Napęd turboelektryczny, dzięki któremu trzynaście lat wcześniej siostra zasilała miasto, teraz stanął i Saratoga dryfowała bez napędu. Krążownik Minneapolis wziął ją na hol, a samoloty odleciały na lądowe lotniska. Po południu mechanicy zmontowali prowizoryczny obwód z nadpalonych resztek głównej tablicy rozdzielczej i okręt ruszył z prędkością 10 węzłów.

Jedyny lotniskowiec na południowym Pacyfiku

Pod koniec 1942 roku Amerykanie stracili pod Guadalcanalem Wasp i Horneta. Saratoga wróciła w grudniu do Nouméi, a gdy w maju 1943 roku Enterprise odszedł na remont, została jedynym sprawnym amerykańskim lotniskowcem floty na południowym Pacyfiku. Na kilka miesięcy dołączył do niej brytyjski lotniskowiec Victorious. Dowodzący zespołem kontradmirał DeWitt Ramsey podzielił pracę według tego, co każdy okręt robił lepiej. Brytyjczycy mieli lepsze wyposażenie do kierowania myśliwcami, więc wzięli większość Wildcatów, a Saratoga przejęła ich Avengery, z którymi Victorious miał kłopoty.

W sierpniu 1943 roku na pokład weszła 12 Grupa Lotnicza z nowymi myśliwcami Grumman F6F Hellcat. 5 listopada, gdy rozpoznanie wykryło w Rabaulu ciężkie krążowniki gotowe uderzyć na desant na Bougainville, admirał Halsey rzucił na nie wszystko, co miał: Saratogę i lekki lotniskowiec Princeton. Ich samoloty zaskoczyły Japończyków w porcie i uszkodziły cztery ciężkie krążowniki, dwa lekkie i niszczyciel, tracąc dziewięć maszyn. Oficjalna historia okrętu nazywa to jego być może najbardziej błyskotliwym uderzeniem w tej wojnie. Zagrożenie dla desantu na Bougainville zniknęło.

Potem przyszły Wyspy Gilberta i Marshalla. Na początku 1944 roku samoloty Saratogi przez kilka tygodni bombardowały Wotje, Taroę i atol Eniwetok, a w czasie desantu wspierały piechotę, dopóki na zdobytych wyspach nie zaczęły działać samoloty z lądu.

Z Brytyjczykami na Oceanie Indyjskim

W marcu 1944 roku Saratoga dostała zadanie nietypowe dla amerykańskiego lotniskowca. Popłynęła przez Tasmanię i Australię na Cejlon, do brytyjskiej Floty Wschodniej. Dzięki temu Brytyjczycy mogli zatrzymać Victoriousa w Europie, gdzie w kwietniu wziął udział w ataku na pancernik Tirpitz. W Trincomalee amerykańscy lotnicy przez dwa tygodnie ćwiczyli z załogą lotniskowca Illustrious i przekazywali Brytyjczykom doświadczenia z Pacyfiku.

19 kwietnia samoloty obu lotniskowców zaatakowały port Sabang na północnym krańcu Sumatry. Japończycy byli zaskoczeni: w powietrzu nie było żadnego ich myśliwca, więc eskorta ostrzelała lotnisko i zniszczyła na ziemi 24 samoloty. 17 maja przyszła kolej na rafinerię w Surabai na Jawie, tym razem z mniejszym skutkiem. Następnego dnia Saratoga odłączyła się od floty. Przepłynęła wzdłuż kolumn brytyjskich okrętów, a załogi ustawione na pokładach oddawały sobie honory.

Nocne myśliwce i Iwo Jima

Po remoncie w Bremerton Saratoga trafiła jesienią 1944 roku do Pearl Harbor, do 11 Dywizji Lotniskowców, która szkoliła pilotów myśliwców nocnych i opracowywała zasady walki po zmroku. Lekkie lotniskowce okazały się za małe do bezpiecznych nocnych lądowań, a duże były potrzebne na froncie. Stara Saratoga była w sam raz. W styczniu 1945 roku dowództwo uznało, że jest potrzebna na froncie. Razem z Enterprise’em utworzyła nocną grupę lotniskowców, która miała osłaniać desant na Iwo Jimę.

21 lutego po południu Saratogę odłączono z eskortą zaledwie trzech niszczycieli, żeby prowadziła nocne patrole nad Iwo Jimą i sąsiednią Chichi-jimą. O 17:00, pod nisko zawieszonymi chmurami, zaatakowało ją sześć japońskich samolotów. W trzy minuty okręt dostał pięć bomb, a trzy samoloty uderzyły w niego same. Przednia część pokładu lotniczego była zniszczona, w prawej burcie powstały dwie dziury, a hangar stanął w ogniu. Dwie godziny później kolejny atak dołożył bombę w pokład. Zginęło lub zaginęło 123 członków załogi, rannych było 192. Spłonęło 40 samolotów. Ale o 20:15 pożary były opanowane, a okręt przyjmował już własne samoloty.

To był koniec jej wojny. W Bremerton marynarka uznała, że osiemnastoletni okręt, przy dziesiątkach nowych Essexów, bardziej przyda się jako szkolny. Zdjęto tylną windę, powiększono przednią, a część hangaru zamieniono na sale wykładowe. Do kapitulacji Japonii Saratoga szkoliła pilotów lotniskowców u wybrzeży Hawajów.

Latający dywan

Po wojnie w Stanach Zjednoczonych czekały miliony rodzin, a żołnierze byli rozrzuceni po całym Pacyfiku. Operacja Magic Carpet, czyli latający dywan, zaprzęgła do przewożenia ich do domu każdy duży okręt, a lotniskowce, z pustymi hangarami, nadawały się do tego najlepiej. 9 września 1945 roku Saratoga wypłynęła z Hawajów z 3712 marynarzami. Do końca operacji przywiozła do domu 29 204 weteranów, więcej niż jakikolwiek inny okręt. Do tego czasu jej piloci wylądowali na jej pokładzie 98 549 razy, co było wtedy rekordem.

Crossroads

Z dziesiątkami Essexów we flocie Saratoga nie była już potrzebna. W styczniu 1946 roku przydzielono ją do operacji Crossroads, pierwszych prób broni jądrowej na okrętach, na atolu Bikini na Wyspach Marshalla. Marynarka chciała wiedzieć, czy bomba atomowa unieważnia flotę. Zanim okręt odpłynął, 21 kwietnia w San Francisco na jego pokładzie nadawano audycję radiową komika Jacka Benny’ego. 1 maja Saratoga ostatni raz przepłynęła pod Golden Gate.

Pierwszy wybuch, Able, 1 lipca 1946 roku, był wybuchem powietrznym. Saratoga przetrwała go z niewielkimi uszkodzeniami, zapalił się tylko drewniany pokład lotniczy. Drugi, Baker, 25 lipca, zdetonowano pod wodą, pod okrętem desantowym LSM-60, kilkaset metrów od lotniskowca. Fala uderzeniowa uniosła Saratogę z wody, zmiotła wszystko z pokładu lotniczego i zwaliła większość komina na pokład. Promieniowanie nie pozwoliło podjąć akcji ratunkowej. Siedem i pół godziny po wybuchu okręt zatonął w lagunie.

Wrak stoi prosto na dnie laguny, a jego najwyższy punkt jest zaledwie około 15 metrów pod powierzchnią. Dziś to cel wypraw nurkowych, jeden z trzech wraków lotniskowców dostępnych dla płetwonurków rekreacyjnych, obok amerykańskiego Oriskany w Zatoce Meksykańskiej i brytyjskiego Hermesa u wybrzeży Sri Lanki.

Nazwa

Jesienią 1777 roku pod Saratogą w stanie Nowy Jork amerykańskie wojska zmusiły do kapitulacji brytyjską armię generała Johna Burgoyne’a. Było to pierwsze wielkie zwycięstwo rewolucji, po którym Francja zdecydowała się zawrzeć z Amerykanami sojusz. Lotniskowiec był piątym okrętem US Navy tego imienia. Poprzednie były okrętami żaglowymi i parowymi, a jeden z nich, korweta z 1814 roku, był okrętem flagowym Thomasa Macdonougha w zwycięskiej bitwie na jeziorze Champlain.

Nazwa nie czekała długo na następcę. W 1956 roku dostał ją CV-60, drugi okręt klasy Forrestal, pierwszej klasy amerykańskich superlotniskowców. Służył do 1994 roku. Opiszemy go w sezonie trzecim.

Dalej w Vardis

Czytaj dalej

Dobór na podstawie tematu i działu

Marynarka wojenna

USS Lexington (CV-16). Niebieski Duch, który służył najdłużej

16 października 2026 · 07:00•21 min czytania

Marynarka wojenna

USS Franklin (CV-13). Dzień, w którym nie zatonął

13 października 2026 · 07:00•25 min czytania

Marynarka wojenna

Klasa Essex. Dwadzieścia cztery lotniskowce, które wygrały wojnę na Pacyfiku

8 października 2026 · 07:00•27 min czytania