USS Lexington (CV-16). Niebieski Duch, który służył najdłużej
Budowano go jako Cabot, ale robotnicy stoczni w Quincy poprosili, żeby przejął imię Lexingtona zatopionego na Morzu Koralowym. Był okrętem flagowym Mitschera w bitwie na Morzu Filipińskim, jego samoloty pomściły poprzednika, zatapiając Zuikaku, a japońska propaganda co najmniej cztery razy ogłaszała jego zatopienie. Po wojnie przez prawie trzydzieści lat uczył lądować pilotów marynarki, pierwszy przyjął kobiety do załogi i jako ostatni Essex zszedł ze służby w 1991 roku.
Z tej publikacji dowiesz się:
- 01Budowano go w Quincy jako Cabot. Po zatonięciu pierwszego Lexingtona na Morzu Koralowym robotnicy stoczni, która zbudowała także poprzednika, poprosili sekretarza marynarki o zmianę nazwy. Do służby wszedł w lutym 1943 roku, jako drugi okręt klasy Essex.
- 02Był okrętem flagowym wiceadmirała Marca Mitschera w bitwie na Morzu Filipińskim. Japońska propaganda kilka razy ogłaszała jego zatopienie, a on wciąż wracał, stąd przydomek Niebieski Duch.
- 03Jego samoloty uczestniczyły w zatopieniu Musashi, a u przylądka Engaño w zatopieniu lotniskowca Zuikaku, tego samego, którego samoloty w 1942 roku posłały na dno pierwszego Lexingtona.
- 04Po wojnie przez prawie trzydzieści lat był lotniskowcem szkolnym w Zatoce Meksykańskiej. Był pierwszym amerykańskim lotniskowcem z kobietami w załodze i ostatnim Essexem w służbie. Wycofano go w 1991 roku, a dziś jest muzeum w Corpus Christi.
Lexington na morzu 12 listopada 1943 roku, tydzień przed operacją na Wyspach Gilberta. Pomalowany był wtedy na jednolity ciemnoniebieski kolor, bez kamuflażu z plam.
Tokio kilka razy ogłaszało, że Lexington zatonął. Za każdym razem okręt wracał i dorobił się przydomka Niebieski Duch. Przetrwał wojnę jako okręt flagowy admirała Mitschera, a potem służył jeszcze prawie pół wieku. Kiedy w 1991 roku opuszczono na nim banderę, był ostatnim Essexem w służbie.
Z Cabot w Lexingtona
Stępkę położono 15 lipca 1941 roku w stoczni Fore River w Quincy koło Bostonu, pod nazwą Cabot. W maju 1942 roku na Morzu Koralowym zatonął pierwszy lotniskowiec Lexington, zbudowany w tej samej stoczni dwadzieścia lat wcześniej. W czerwcu robotnicy stoczni poprosili sekretarza marynarki Franka Knoxa, żeby budowany u nich lotniskowiec przejął jego imię. Knox się zgodził i 16 czerwca 1942 roku Cabot stał się Lexingtonem. Imię Cabot dostał później lekki lotniskowiec typu Independence.
Wodowanie Lexingtona w stoczni Fore River w Quincy we wrześniu 1942 roku, trzy miesiące po nadaniu mu imienia poprzednika.
Zwodowano go we wrześniu 1942 roku, a do służby wszedł 17 lutego 1943 roku, jako drugi Essex po okręcie prototypowym. Pierwszym dowódcą był kapitan Felix Stump, późniejszy admirał i dowódca Floty Pacyfiku. W czasie rejsu szkoleniowego w czerwcu 1943 roku zginął jeden z pierwszych lotników okrętu, Nile Kinnick, zdobywca Nagrody Heismana z 1939 roku dla najlepszego zawodnika uniwersyteckiego futbolu. Jego Wildcat stracił olej i wodował kilka kilometrów od okrętu. Ani pilota, ani samolotu nie odnaleziono.
Lexington płynie przez kry lodowe w porcie w Bostonie 17 lutego 1943 roku, w dniu wejścia do służby. Na pokładzie lotniczym leży śnieg.
Pierwsze „zatopienie”
W sierpniu 1943 roku Lexington był w Pearl Harbor. Jesienią atakował Tarawę i Wake, a w listopadzie osłaniał desant na Wyspach Gilberta. 4 grudnia uderzył na Kwajalein. W południe zespół zaatakowały samoloty torpedowe, a wieczorem zaczął się duży nalot. Dowódca zespołu, kontradmirał Charles Pownall, zakazał strzelania w nocy, żeby nie zdradzać pozycji okrętów. O 23:22 japońskie flary oświetliły Lexingtona, a dziesięć minut później torpeda trafiła go w prawą burtę, niszcząc urządzenia sterowe. Zginęło dziewięć osób, siedem z nich w mesie podoficerów, gdzie stacjonowała drużyna ratunkowa.
Okręt osiadł rufą o półtora metra i zaczął krążyć w lewo w kłębach dymu z rozerwanych zbiorników. Załoga szybko zbudowała ręczne sterowanie awaryjne i Lexington dopłynął do Pearl Harbor, a potem do Bremerton, gdzie naprawiono go do lutego 1944 roku. Pownalla wkrótce zastąpiono, a zakazu strzelania w nocy nigdy nie powtórzono. Radio Tokio ogłosiło wtedy pierwszy raz, że Lexington zatonął.
Lexington przy stoczni Puget Sound 16 lutego 1944 roku, po naprawie uszkodzeń od torpedy. W czasie remontu dostał dodatkowe stanowiska działek 40 mm.
Okręt flagowy Mitschera
8 marca 1944 roku na atolu Majuro kontradmirał Marc Mitscher objął dowództwo nowo utworzonego zespołu szybkich lotniskowców, Task Force 58, i wybrał Lexingtona na okręt flagowy. Z jego mostka kierował uderzeniami na Hollandię na Nowej Gwinei, na Truk i na Marianny. Po nalocie na Truk w kwietniu Tokio drugi raz ogłosiło zatopienie Lexingtona, a po odparciu ataku samolotów torpedowych z Guam w czerwcu trzeci.
Lexington 10 marca 1944 roku, dwa dni po tym, jak Mitscher podniósł na nim flagę dowódcy szybkich lotniskowców.
W bitwie na Morzu Filipińskim 19 i 20 czerwca Lexington był sercem floty. Z niego Mitscher kierował obroną przed czterema falami japońskich samolotów pierwszego dnia, a drugiego wieczorem wysłał dalekie uderzenie na uciekającą flotę Ozawy. Gdy samoloty wracały po zmroku z pustymi zbiornikami, to Mitscher na Lexingtonie wydał rozkaz, żeby cała flota zapaliła światła. W bitwie Japonia straciła większość swojego lotnictwa pokładowego i wyszkolonych pilotów, bez których nie mogła już prowadzić wojny powietrznej na morzu.
Hellcat ląduje na Lexingtonie 19 czerwca 1944 roku, w czasie bitwy nazwanej przez lotników „polowaniem na indyki nad Marianami”. Na pierwszym planie obsługa poczwórnego działka 40 mm.
Lexington 20 czerwca 1944 roku, drugiego dnia bitwy na Morzu Filipińskim. Nad nim samoloty zespołu 58.3, jedynego, który miał jeszcze bombowce nurkujące Dauntless.
Zemsta za Morze Koralowe
Jesienią Lexington atakował Palau, Filipiny, Okinawę i Formozę. W bitwie w zatoce Leyte, 24 października, jego samoloty uczestniczyły w zatopieniu pancernika Musashi i trafiły torpedą ciężki krążownik Myoko. Następnego dnia u przylądka Engaño, razem z samolotami Essexa, zatopiły lotniskowiec Chitose, a według DANFS same zatopiły Zuikaku. Był to ostatni z sześciu lotniskowców, które zaatakowały Pearl Harbor, i ten sam, którego samoloty w maju 1942 roku storpedowały pierwszego Lexingtona. Po południu samoloty Lexingtona i Intrepida zatopiły też Zuiho.
5 listopada, u wybrzeży Luzonu, samoloty Lexingtona zatopiły czterema torpedami ciężki krążownik Nachi. Tego samego dnia okręt poznał kamikaze. Płonący japoński samolot uderzył w nadbudówkę, niszcząc większość jej konstrukcji. Zginęło 50 ludzi, 132 zostało rannych. W ciągu dwudziestu minut załoga opanowała pożary i okręt wznowił operacje lotnicze. Jego artylerzyści zestrzelili nawet kamikaze lecącego na Ticonderogę. Gdy 9 listopada okręt wszedł do Ulithi na naprawę, Tokio kolejny raz ogłosiło, że Lexington zatonął.
Niebieski Duch
Lexington przez większość wojny nosił jednolite ciemnoniebieskie malowanie zamiast kamuflażu z ostrych plam, którym pokryto wiele innych Essexów. Japońska propaganda co najmniej cztery razy ogłaszała jego zatopienie, a okręt za każdym razem wracał. Z połączenia jednego i drugiego wziął się przydomek The Blue Ghost, Niebieski Duch, pod którym znają go dziś zwiedzający muzeum w Corpus Christi.
W styczniu 1945 roku Lexington jako okręt flagowy zespołu 58.2 atakował Luzon i Formozę, a potem wszedł z flotą na Morze Południowochińskie. W lutym jego samoloty atakowały Tokio i wspierały desant na Iwo Jimę. Po remoncie w Puget Sound wrócił w lipcu na ostatnie naloty na Japonię: lotniska na Honsiu i Hokkaido oraz resztki floty w Jokosuce i Kure. 15 sierpnia ostatnie uderzenie dostało rozkaz zrzucenia bomb do morza i powrotu, bo Japonia skapitulowała. Za wojnę okręt dostał wyróżnienie prezydenckie i jedenaście gwiazd bojowych.
Helldiver z dywizjonu VB-94 nad Lexingtonem w sierpniu 1945 roku, w czasie ostatnich nalotów na Japonię.
Druga kariera na Pacyfiku
23 kwietnia 1947 roku Lexington odszedł do rezerwy w Bremerton. We wrześniu 1953 roku wszedł do stoczni Puget Sound i w jednym remoncie przeszedł obie wielkie modernizacje, SCB-27C i SCB-125. Dostał katapulty parowe, nową nadbudówkę, zamknięty dziób i pokład kątowy. 15 sierpnia 1955 roku wrócił do służby jako lotniskowiec uderzeniowy CVA-16, z bazą w San Diego.
Lexington wypływa ze stoczni Puget Sound we wrześniu 1955 roku na pierwsze próby po modernizacjach SCB-27C i SCB-125.
Przez następne lata pływał z 7 Flotą na Dalekim Wschodzie. W 1958 roku, w czasie drugiego kryzysu w Cieśninie Tajwańskiej, wysłano go w pośpiechu do wzmocnienia floty przy Tajwanie. W 1959 roku był pierwszym lotniskowcem, którego samoloty uzbrojono w kierowane pociski powietrze-ziemia Bullpup. Rejsy przedłużały się w czasie kolejnych kryzysów w Laosie.
Zbiornikowiec Navasota tankuje jednocześnie Lexingtona i niszczyciel Marshall na Morzu Filipińskim w czasie kryzysu w Cieśninie Tajwańskiej w 1958 roku.
Szkoła lądowania
W 1962 roku Lexington miał zastąpić lotniskowiec Antietam jako okręt szkolny w Zatoce Meksykańskiej. W czasie kryzysu kubańskiego wrócił jeszcze na chwilę do roli okrętu bojowego, a 29 grudnia 1962 roku przejął zadanie w Pensacoli. Przez następne prawie trzydzieści lat na jego pokładzie uczyli się lądować przyszli piloci marynarki i piechoty morskiej, w tym ci, którzy walczyli nad Wietnamem. W 1967 roku wykonano na nim dwusetnysięczne lądowanie z hakiem. W 1969 roku stał się lotniskowcem szkolnym CVT-16, a w 1978 roku pomocniczym AVT-16.
Lexington przy nabrzeżu bazy lotnictwa morskiego w Pensacoli na Florydzie w latach siedemdziesiątych. Po prawej lotnisko Chevalier Field.
18 sierpnia 1980 roku Lexington jako pierwszy lotniskowiec w historii US Navy przyjął kobiety do stałej załogi. W latach osiemdziesiątych coraz częściej wymagał remontów, a w czasie wielkiego remontu rozpoczętego w 1985 roku drewniany pokład lotniczy zastąpiono stalowym. Kręcono na nim filmy: w „Midway” z 1976 roku grał Yorktowna, w serialu „Wojna i pamięć” Enterprise, Yorktowna i japoński Akagi.
Odrzutowce szkolne T-2C Buckeye z dywizjonu VT-26 nad Lexingtonem w 1982 roku. Na takich maszynach przyszli piloci marynarki uczyli się lądować na lotniskowcu.
29 października 1989 roku student pilot na samolocie T-2 stracił panowanie po nieudanym podejściu do lądowania. Samolot obrócił się na plecy i uderzył skrzydłem w nadbudówkę. Zginęło pięć osób, w tym pilot i cywilny pracownik, siedemnaście zostało rannych.
Lexington wychodzi w morze z Pensacoli w styczniu 1987 roku. Był wtedy jedynym Essexem w czynnej służbie.
Planowany termin wycofania minął, a Lexington wciąż pływał. Dopiero koniec zimnej wojny sprawił, że we wrześniu 1990 roku marynarka ogłosiła jego wycofanie. 9 marca 1991 roku porucznik Kathy Owens wykonała na nim ostatnie lądowanie z hakiem, numer 493 760. Potem wstrzymano loty ze względów bezpieczeństwa. Okręt nie mógł już pływać o własnych siłach i trzeba go było doholować do Pensacoli. 8 listopada 1991 roku wycofano go ze służby, jako ostatni Essex po Oriskany, wycofanym w 1976 roku.
Corpus Christi
Pod koniec listopada 1991 roku marynarka przekazała Lexingtona miastu Corpus Christi w Teksasie, a w 1992 roku otwarto w nim muzeum. W 2003 roku okręt uznano za narodowy zabytek historyczny. Choć Yorktown, Intrepid i Hornet mają niższe numery, Lexington wcześniej od nich położono na stępce i wcześniej wszedł do służby, więc jest najstarszym zachowanym lotniskowcem floty na świecie. W 2001 roku, przycumowany w Corpus Christi, zagrał w filmie „Pearl Harbor” jednocześnie japoński lotniskowiec i pierwszego Horneta.
Lexington jako muzeum w zatoce Corpus Christi. Na pokładzie samoloty z kolekcji, obok molo i falochron.
Oś czasu
14 wydarzeńStępka
Quincy, jako Cabot.
Nowe imię
Na pamiątkę Lexingtona spod Morza Koralowego.
W służbie
Kapitan Felix Stump.
Torpeda
Kwajalein, pierwsze „zatopienie” w japońskiej propagandzie.
Mitscher
Okręt flagowy Task Force 58.
Morze Filipińskie
Rozkaz zapalenia świateł.
Zuikaku
Zemsta za pierwszego Lexingtona.
Kamikaze
50 zabitych, nadbudówka zniszczona.
Rezerwa
Bremerton.
CVA-16
Po modernizacjach SCB-27C i SCB-125.
Pensacola
Lotniskowiec szkolny.
Kobiety w załodze
Pierwszy taki lotniskowiec US Navy.
Koniec służby
Ostatni Essex.
Muzeum
Corpus Christi.
Nazwa
O bitwie pod Lexington z kwietnia 1775 roku, od której zaczęła się wojna o niepodległość, i o poprzednich okrętach tego imienia pisaliśmy w odcinku o pierwszym lotniskowcu Lexington. CV-16 był szóstym okrętem US Navy o tej nazwie.
Co warto zapamiętać
- Lexington służył najdłużej ze wszystkich Essexów: od lutego 1943 do listopada 1991 roku, z przerwą na rezerwę. Przez ten czas wykonano na jego pokładzie prawie pół miliona lądowań z hakiem.
- W czasie wojny był okrętem dowodzenia. Na jego mostku Mitscher kierował szybkimi lotniskowcami w największych bitwach 1944 roku, w tym w nocnym powrocie samolotów z zapalonymi światłami.
- Przydomek Niebieski Duch to historia o propagandzie. Japonia kilka razy ogłaszała zatopienie okrętu, który za każdym razem wracał do walki.
- Druga kariera Lexingtona to mniej znana strona lotnictwa morskiego. Na jego pokładzie uczyły się lądować całe pokolenia pilotów marynarki, w tym ci, którzy walczyli nad Wietnamem.
Źródła
- USS Lexington (CV-16) – Wikipedia
- Lexington V (CV-16) – Dictionary of American Naval Fighting Ships, kopia HyperWar Foundation
- Lexington V (CV-16) – Naval History and Heritage Command, Dictionary of American Naval Fighting Ships
- Nile Kinnick – Wikipedia
- Battle of the Philippine Sea – Wikipedia
- Battle off Cape Engaño – Wikipedia
- USS Lexington Museum on the Bay – strona muzeum
- Essex-class aircraft carrier – Wikipedia
- USS Lexington (CV-16), kolekcja fotografii – Wikimedia Commons
Lotniskowce US Navy. Okręt po okręcie
Sebastian Baryś
Na co dzień nie zajmuję się zawodowo historią, jednak pomysł stworzenia tego serwisu dojrzewał we mnie przez kilka miesięcy. Jestem pasjonatem historii, a szczególnie okresu II wojny światowej. Dorastałem na „Sensacjach XX wieku” Bogusława Wołoszańskiego, poznając je zarówno w telewizji, jak i w formie książek oraz audycji. Pisanie publikacji pozwala mi łączyć zamiłowanie do odkrywania przeszłości z potrzebą opowiadania o niej w sposób rzetelny, przystępny i angażujący.
Czytaj dalej
USS Franklin (CV-13). Dzień, w którym nie zatonął
Klasa Essex. Dwadzieścia cztery lotniskowce, które wygrały wojnę na Pacyfiku
