Klasa Independence. Dziewięć krążowników, które zostały lotniskowcami
Jesienią 1941 roku prezydent Roosevelt policzył, że flota nie dostanie nowego dużego lotniskowca przed 1944 rokiem, i kazał przerobić na lotniskowce budowane krążowniki. Admirałowie byli przeciw. Dziewięć ciasnych, słabo chronionych, ale szybkich okrętów weszło do służby w 1943 roku i dawało szybkim zespołom lotniskowców prawie połowę myśliwców. Ostatni z nich pływał pod hiszpańską banderą do 1989 roku.
Z tej publikacji dowiesz się:
- 01Klasę Independence wymyślił prezydent Franklin D. Roosevelt. Jesienią 1941 roku zauważył, że przed 1944 rokiem flota nie dostanie żadnego nowego dużego lotniskowca, i kazał sprawdzić, czy da się przerobić budowane krążowniki. Rada Generalna marynarki była przeciw.
- 02Po Pearl Harbor sprzeciw przestał się liczyć. W pierwszej połowie 1942 roku dziewięć krążowników lekkich klasy Cleveland budowanych w stoczni New York Shipbuilding w Camden przeprojektowano na lotniskowce. Wszystkie weszły do służby w 1943 roku.
- 03Były ciasne i słabo opancerzone, w tajfunach źle trzymały się morza, na krótkim pokładzie często dochodziło do wypadków, a brały na pokład tylko około 30 samolotów. Miały jednak prędkość krążownika, więc mogły pływać razem z Essexami w szybkich zespołach lotniskowców.
- 04W bitwie na Morzu Filipińskim w czerwcu 1944 roku walczyło osiem z nich. Dawały 40 procent myśliwców i 36 procent samolotów torpedowych szybkich zespołów lotniskowców. W walce stracono tylko jeden, Princeton, trafiony pojedynczą bombą w październiku 1944 roku.
USS Independence wkrótce po wejściu do służby na początku 1943 roku, jeszcze z działem 127 mm na dziobie. Był pierwszym z dziewięciu lekkich lotniskowców przebudowanych z kadłubów krążowników.
W październiku 1941 roku Stany Zjednoczone jeszcze nie walczyły, ale prezydent Franklin D. Roosevelt policzył, że pierwszy z nowych dużych lotniskowców wejdzie do służby dopiero w 1944 roku. Zaproponował, żeby część budowanych właśnie krążowników przerobić na lotniskowce. Admirałowie odpowiedzieli, że to zły pomysł. Dwa lata później dziewięć takich okrętów pływało z flotą na Pacyfiku.
Pomysł prezydenta
Roosevelt znał marynarkę od środka. W czasie I wojny światowej był zastępcą sekretarza marynarki. Jesienią 1941 roku flota miała siedem lotniskowców, licząc wchodzącego właśnie do służby Horneta, a pierwsze Essexy, zamówione rok wcześniej, dopiero powstawały na pochylniach. Prezydent zwrócił uwagę na krążowniki lekkie klasy Cleveland. Zamówiono ich kilkadziesiąt, a kadłub długości ponad 180 metrów i napęd dający ponad 30 węzłów wydawały się dobrą bazą dla lotniskowca.
Wcześniejsze studia pokazywały jednak, że lotniskowiec wielkości krążownika ma poważne ograniczenia. 13 października 1941 roku Rada Generalna marynarki odpowiedziała, że taka przebudowa wymaga zbyt wielu kompromisów, żeby okręt był skuteczny. Roosevelt zamówił kolejne studium. 25 października Biuro Okrętów przyznało, że przerobione krążowniki będą słabsze od prawdziwych lotniskowców, ale będą gotowe znacznie wcześniej.
Krążowniki lekkie klasy Cleveland z 12. Dywizjonu Krążowników w marcu 1944 roku. Na takich samych kadłubach zbudowano lotniskowce klasy Independence.
Rozstrzygnął atak na Pearl Harbor. Flota potrzebowała lotniskowców natychmiast, a nawet przyspieszona budowa dużych Essexów nie mogła dać okrętów od razu. Projekt przebudowy okazał się bardziej obiecujący, niż się spodziewano. W pierwszej połowie 1942 roku dziewięć krążowników budowanych w stoczni New York Shipbuilding Corporation w Camden w stanie New Jersey przeprojektowano na lotniskowce.
Lotniskowiec na kadłubie krążownika
Na kadłubie krążownika postawiono hangar i pokład lotniczy długości 168 metrów, krótki i wąski w porównaniu z Essexami. Nadbudówka z mostkiem była niewielka i stała na prawej burcie, a cztery kominy wyprowadzono za nią, poza obrys pokładu. Hangar, pokład i nadbudówka mocno podniosły środek ciężkości, więc do kadłuba dospawano bąble, które poszerzyły go o półtora metra.
Princeton widziany od rufy na rzece Delaware 28 marca 1943 roku. Po prawej burcie widać małą nadbudówkę i cztery kominy wyprowadzone poza obrys pokładu.
Grupa lotnicza liczyła około 30 samolotów. Początkowo planowano po dziewięć myśliwców, bombowców nurkujących i samolotów torpedowych, ale później zrezygnowano z bombowców. W październiku 1944 roku typowy lekki lotniskowiec miał 24 myśliwce Hellcat i 9 samolotów torpedowych Avenger. Dla porównania Essex brał ich około 90.
Hellcaty dywizjonu VF-25 grzeją silniki na pokładzie Cowpensa w czasie nalotów na Wyspy Marshalla, około stycznia 1944 roku.
Cechy krążownika zostały: kadłub z maszynownią dającą 100 000 koni mechanicznych i prędkość 31,5 węzła. To odróżniało klasę Independence od lotniskowców eskortowych, na przykład typu Casablanca, które pływały z prędkością niecałych 20 węzłów. Lekkie lotniskowce mogły pływać razem z Essexami i pancernikami w szybkich zespołach, eskortowce nie.
- Gotowe w 1943 roku, razem z pierwszymi Essexami.
- Prędkość 31,5 węzła, wystarczająca do pływania z szybkimi zespołami lotniskowców.
- Tańsze i szybsze w budowie niż duże lotniskowce.
- Mała grupa lotnicza, około jednej trzeciej grupy Essexa.
- Krótki i wąski pokład, na którym zdarzało się dużo wypadków przy lądowaniu.
- Słabe opancerzenie i amunicja składowana na poziomie hangaru.
- Wąski kadłub źle znosił tajfuny, a po wojnie nie mieścił cięższych samolotów.
Dziewięć okrętów
Każdy z dziewięciu kadłubów miał już nazwę krążownika, zwykle nazwę amerykańskiego miasta. Po przebudowie dostały nazwy lotniskowców. Trzy nawiązywały do dawnych okrętów: Independence, Cabot i Langley, a sześć do bitew, od wojny o niepodległość (Princeton, Cowpens) po wojnę z Meksykiem (Monterey) i rewolucję teksańską (San Jacinto). Belleau Wood upamiętniał bitwę piechoty morskiej z 1918 roku, a Bataan walkę na Filipinach z 1942 roku.
Independence (CVL-22)
- Planowany jako krążownik
- Amsterdam
- W służbie
- 14.01.1943
- Los
- Cel prób atomowych Crossroads w 1946 roku, zatopiony w 1951 roku
Princeton (CVL-23)
- Planowany jako krążownik
- Tallahassee
- W służbie
- 25.02.1943
- Los
- Zatopiony po trafieniu bombą 24.10.1944 w bitwie w zatoce Leyte
Belleau Wood (CVL-24)
- Planowany jako krążownik
- New Haven
- W służbie
- 31.03.1943
- Los
- Francuski Bois Belleau 1953-1960, pocięty na złom
Cowpens (CVL-25)
- Planowany jako krążownik
- Huntington
- W służbie
- 28.05.1943
- Los
- Pocięty na złom w Portland w 1960 roku
Monterey (CVL-26)
- Planowany jako krążownik
- Dayton
- W służbie
- 17.06.1943
- Los
- Lotniskowiec szkolny 1950-1956, pocięty na złom w 1971 roku
Langley (CVL-27)
- Planowany jako krążownik
- Fargo, potem Crown Point
- W służbie
- 31.08.1943
- Los
- Francuski La Fayette 1951-1963, pocięty na złom w 1964 roku
Cabot (CVL-28)
- Planowany jako krążownik
- Wilmington
- W służbie
- 24.07.1943
- Los
- Hiszpański Dédalo 1967-1989, pocięty na złom od 2000 roku
Bataan (CVL-29)
- Planowany jako krążownik
- Buffalo
- W służbie
- 17.11.1943
- Los
- Walczył w Korei, pocięty na złom w 1961 roku
San Jacinto (CVL-30)
- Planowany jako krążownik
- Newark, potem Reprisal
- W służbie
- 15.11.1943
- Los
- Pocięty na złom w 1971 roku
Langley i San Jacinto przed ostateczną nazwą nosiły jeszcze po jednej nazwie przewidzianej dla lotniskowca: Crown Point i Reprisal.
Belleau Wood na rzece Delaware koło stoczni marynarki w Filadelfii 18 kwietnia 1943 roku, niespełna trzy tygodnie po wejściu do służby.
15 lipca 1943 roku marynarka stworzyła dla nich osobną kategorię: small aircraft carrier, w skrócie CVL. Wszystkie dziewięć okrętów zmieniło oznaczenie z CV na CVL, cztery z nich były wtedy jeszcze w budowie. Numery kadłubów zostały te same, więc w ciągu numerów lotniskowców floty, od CV-22 do CV-30, jest dziewięć lekkich lotniskowców.
W szybkich zespołach lotniskowców
Okręty klasy Independence weszły do służby w tym samym roku co pierwsze osiem Essexów. Razem stworzyły szybkie zespoły lotniskowców, które od listopada 1943 do sierpnia 1945 roku niosły ofensywę amerykańską przez środkowy i zachodni Pacyfik. Zwykle w grupie operacyjnej obok dwóch dużych lotniskowców płynęły jeden lub dwa lekkie. Ponieważ ich grupy lotnicze składały się głównie z myśliwców, często odpowiadały za osłonę zespołu z powietrza.
Cowpens w kamuflażu Measure 33 31 sierpnia 1944 roku. W oddali Independence, pomalowany według innego schematu.
W bitwie na Morzu Filipińskim w czerwcu 1944 roku, która w praktyce zakończyła istnienie japońskiego lotnictwa pokładowego, walczyło osiem z dziewięciu okrętów klasy. Lekkie lotniskowce dawały szybkim zespołom 40 procent myśliwców i 36 procent samolotów torpedowych.
Monterey na kotwicy w atolu Ulithi 24 listopada 1944 roku, sfotografowany z pokładu lotniskowca Wasp. Na rufie Hellcaty 28 Grupy Lotniczej.
Słabości konstrukcji ujawniały się w dwóch sytuacjach. Pierwszą były tajfuny, w których wąski kadłub mocno się kołysał. Drugą było trafienie. Okręty miały skromne opancerzenie, a amunicję często trzeba było składować na poziomie hangaru, bo nie było na nią innego miejsca.
Princeton i jedna bomba
24 października 1944 roku, w bitwie w zatoce Leyte, Princeton zaatakował pojedynczy japoński bombowiec nurkujący Yokosuka D4Y. Jedna bomba przebiła drewniany pokład lotniczy i hangar i wybuchła pod nim. Uszkodzenia konstrukcji były niewielkie, ale zapaliła się benzyna lotnicza i zaczęły się kolejne wybuchy. Po południu, gdy krążownik Birmingham stał przy burcie i pomagał gasić pożar, nastąpił drugi, dużo silniejszy wybuch, prawdopodobnie bomb w magazynie. Na Princetonie zginęło 108 ludzi, na Birminghamie 241. Wieczorem krążownik Reno zatopił wrak torpedami. Princeton był jedynym okrętem klasy straconym w walce.
Za małe na nową epokę
Po wojnie okazało się, jak mały zapas miały te kadłuby. Nowe samoloty były cięższe i szybsze, a lekkie lotniskowce nie miały ani długości pokładu, ani wyporności, żeby je przyjąć. Independence posłużył za cel w próbach atomowych Crossroads na atolu Bikini w lipcu 1946 roku. Nie zatonął w żadnym z dwóch wybuchów, przez kilka lat służył jako hulk do badań nad promieniowaniem, a w styczniu 1951 roku został zatopiony jako okręt-cel.
Independence płonie po wybuchu bomby atomowej w teście Able na atolu Bikini 1 lipca 1946 roku. Bomba wybuchła przy lewej rufie, gdzie zniszczenia były największe.
Pozostałe siedem okrętów trafiło w 1947 roku do rezerwy. Pięć wróciło do służby między 1948 a 1953 rokiem, w tym dwa pod banderą francuską. Monterey i Cabot przez pewien czas szkoliły pilotów, a Bataan jako jedyny z klasy walczył w Korei, z dywizjonami piechoty morskiej na pokładzie. Bataan i Cabot przeszły modernizację na okręty zwalczania okrętów podwodnych i zamiast czterech kominów dostały dwa.
Cztery lotniskowce czterech klas w bazie Alameda we wrześniu 1945 roku: od dołu Saratoga, Enterprise, Hornet (CV-12) i najmniejszy San Jacinto.
Francja dostała w 1951 roku Langleya, przemianowanego na La Fayette, a w 1953 roku Belleau Wood, przemianowany na Bois Belleau. Oba zwrócono Amerykanom na początku lat 60. i pocięto na złom. Amerykańskie okręty klasy wycofano ze służby do 1956 roku, a w 1959 roku przeklasyfikowano na transportowce samolotów.
Dédalo, ostatni z klasy
Najdłużej służył Cabot. Po modernizacji w latach 1965-1967 przekazano go 30 sierpnia 1967 roku Hiszpanii, gdzie służył jako Dédalo. W 1972 roku Hiszpania go odkupiła. Hiszpańska marynarka używała go jako nosiciela śmigłowców, a potem samolotów pionowego startu. Według angielskiej Wikipedii, która nie podaje na to źródła, był pierwszym lotniskowcem, na którym Harriery regularnie pływały w składzie grupy lotniczej. W 1989 roku Hiszpanie wycofali go ze służby i przekazali do Nowego Orleanu, gdzie miał zostać okrętem-muzeum.
Hiszpański Dédalo, dawny Cabot, na Morzu Śródziemnym 1 czerwca 1988 roku, rok przed wycofaniem ze służby.
Próby ratowania okrętu trwały przez całe lata 90. i nie przyniosły skutku. W 2000 roku rozpoczęło się cięcie na złom w Brownsville w Teksasie, a starania o ocalenie trwały, dopóki połowa kadłuba nie była pocięta. Z dziewięciu lekkich lotniskowców nie zachował się żaden.
Oś czasu
12 wydarzeńRada Generalna mówi nie
Przebudowa krążownika ma zbyt wiele kompromisów.
Biuro Okrętów
Słabsze, ale szybciej gotowe.
Nowe zamówienia
Dziewięć krążowników staje się lotniskowcami.
Independence w służbie
Pierwszy z klasy.
CVL
Nowa kategoria lekkich lotniskowców.
San Jacinto w służbie
Ostatni z klasy.
Morze Filipińskie
Osiem lekkich lotniskowców w bitwie.
Princeton
Jedyna strata w walce.
Crossroads
Independence celem próby atomowej.
Francja
La Fayette i Bois Belleau.
Dédalo
Cabot pod banderą hiszpańską.
Koniec służby
Dédalo wycofany, ostatni z klasy.
Co warto zapamiętać
- Klasa Independence była rozwiązaniem awaryjnym. Jej główną zaletą było to, że okręty były gotowe w 1943 roku, a nie później.
- Mały lotniskowiec na szybkim kadłubie okazał się lepszy, niż przewidywali sceptycy. Dziewięć lekkich lotniskowców uzupełniało Essexy w chwili, gdy tych było jeszcze za mało.
- Cena kompromisu wyszła na jaw w walce i po wojnie. Kadłub krążownika nie miał zapasu na ochronę ani na cięższe samoloty, więc okręty szybko trafiły do rezerwy.
- Najdłużej służył Cabot, który jako hiszpański Dédalo nosił samoloty pionowego startu Harrier do 1989 roku.
Źródła
- Independence-class aircraft carrier – Wikipedia
- USS Princeton (CVL-23) – Wikipedia
- Cleveland-class cruiser – Wikipedia
- Spanish aircraft carrier Dédalo – Wikipedia
- Operation Crossroads – Wikipedia
- Norman Friedman, U.S. Aircraft Carriers: An Illustrated Design History – Naval Institute Press, 1983 (za Wikipedią)
- Independence class (CVL-22), kolekcja fotografii – Wikimedia Commons
Lotniskowce US Navy. Okręt po okręcie
Sebastian Baryś
Na co dzień nie zajmuję się zawodowo historią, jednak pomysł stworzenia tego serwisu dojrzewał we mnie przez kilka miesięcy. Jestem pasjonatem historii, a szczególnie okresu II wojny światowej. Dorastałem na „Sensacjach XX wieku” Bogusława Wołoszańskiego, poznając je zarówno w telewizji, jak i w formie książek oraz audycji. Pisanie publikacji pozwala mi łączyć zamiłowanie do odkrywania przeszłości z potrzebą opowiadania o niej w sposób rzetelny, przystępny i angażujący.
