USS Hornet (CV-12). Od polowania na indyki do Księżyca
Budowano go jako Kearsarge, ale po zatonięciu pierwszego Horneta pod Santa Cruz przejął jego imię. Jako okręt flagowy Jocko Clarka walczył w „polowaniu na indyki nad Marianami”, jego samoloty trafiły torpedą Yamato, a tajfun zgiął mu dziób tak, że samoloty startowały z rufy. Po wojnie oddał swój dziób innemu lotniskowcowi, a w 1969 roku podjął z oceanu astronautów Apollo 11 i Apollo 12. Dziś jest muzeum w Alamedzie.
Z tej publikacji dowiesz się:
- 01Budowano go jako Kearsarge. Po zatonięciu poprzedniego Horneta pod Santa Cruz w październiku 1942 roku kadłub w Newport News dostał jego imię. Do służby wszedł w listopadzie 1943 roku, a pierwszym dowódcą był Miles Browning, który planował rajd Doolittle’a z pokładu poprzednika.
- 02Przez większą część 1944 i 1945 roku był okrętem flagowym kontradmirała Jocko Clarka. Walczył w bitwie na Morzu Filipińskim, nazwanej przez lotników „polowaniem na indyki nad Marianami”, a jego samoloty uszkodziły lotniskowiec Zuikaku, zatopiły krążownik Noshiro i trafiły torpedą Yamato.
- 03W czerwcu 1945 roku tajfun zgiął mu na dziobie ponad siedem metrów pokładu lotniczego. Samoloty startowały potem z rufy, a okręt płynął przy tym tyłem.
- 04Po wojnie przeszedł dwie modernizacje, a jego dziób w 1952 roku odcięto i przyspawano do Wasp po kolizji z niszczycielem. W lipcu 1969 roku podjął z oceanu załogę Apollo 11, a w listopadzie Apollo 12. Od 1998 roku jest muzeum w Alamedzie.
Hornet u wybrzeży Okinawy 27 marca 1945 roku, w kamuflażu Measure 33/3A, z samolotami 17 Grupy Lotniczej na pokładzie. Pięć dni później jego samoloty wspierały desant na wyspę.
Pierwszy Hornet zatonął w bitwie pod Santa Cruz w październiku 1942 roku, nieco ponad rok po wejściu do służby. W stoczni w Newport News stał wtedy na pochylni kadłub lotniskowca klasy Essex nazwanego Kearsarge, który wkrótce przejął imię poległego okrętu. Nowy Hornet przeszedł z flotą cały Pacyfik, od Nowej Gwinei po Tokio, a po wojnie dostał zadanie, jakiego nie miał żaden okręt przed nim: podjąć z oceanu ludzi, którzy wrócili z Księżyca.
Z Kearsarge w Horneta
Okręt zamówiono w 1940 roku jako CV-12 o nazwie Kearsarge, a kontrakt na budowę dostała stocznia w Newport News. Stępkę położono 3 sierpnia 1942 roku. Kilka tygodni po zatonięciu poprzedniego Horneta kadłub przemianowano, a Kearsarge dostał później inny Essex. Hornet zszedł na wodę 30 sierpnia 1943 roku, a matką chrzestną była Annie Reid Knox, żona sekretarza marynarki Franka Knoxa. Do służby wszedł 29 listopada 1943 roku.
Wodowanie Horneta w stoczni Newport News 30 sierpnia 1943 roku. Kadłub wychodzi z pochylni pod stalowym rusztowaniem, pod dziobem trybuna z gośćmi.
Pierwszym dowódcą został kapitan Miles Browning, jeden z najbardziej znanych oficerów lotnictwa morskiego tamtych lat. Jako szef sztabu admirała Halseya współplanował rajd Doolittle’a, którego bombowce startowały z pokładu pierwszego Horneta. Pod Midway był szefem sztabu Spruance’a, a w oficjalnym uzasadnieniu odznaczenia napisano, że to w dużej mierze jemu flota zawdzięcza zwycięstwo. Historyk Craig Symonds uważa to za wyraźną przesadę. Browning był przy tym człowiekiem porywczym i miał wielu wrogów.
Hornet w Norfolk w 1943 roku, tuż po wejściu do służby, w kamuflażu Measure 33/3A. Według opisu zdjęcia w archiwum marynarki był pierwszym lotniskowcem pomalowanym w tak zwany kamuflaż olśniewający, z ostrymi plamami utrudniającymi ocenę kursu i prędkości.
Po rejsie szkoleniowym koło Bermudów Hornet wyszedł z Norfolk 14 lutego 1944 roku, a 20 marca dołączył do szybkich lotniskowców na atolu Majuro. Już dwa dni później wypłynął na pierwszą operację, uderzenie na wyspy Palau. Avengery z Horneta i z jego sióstr Lexingtona i Bunker Hilla zaminowały z powietrza wyjścia z kotwicowiska Kossol, zamykając w nim około czterdziestu statków. Był to pierwszy i jedyny raz w wojnie na Pacyfiku, gdy samoloty pokładowe stawiały miny.
Hellcat z dywizjonu VF-15 wystrzelony z katapulty hangarowej Horneta 25 lutego 1944 roku. Katapulta biegła w poprzek hangaru, a samolot wylatywał przez otwór w burcie. Katapultę hangarową zdjęto z Horneta w czasie remontu w 1945 roku.
Okręt flagowy Jocko Clarka
W kwietniu 1944 roku na Hornecie podniósł flagę kontradmirał Joseph „Jocko” Clark, do niedawna dowódca Yorktowna, jako dowódca zespołu 58.1. Hornet wspierał desanty na Nowej Gwinei i znów atakował Truk. W maju Browning został odwołany z dowództwa po wypadku, w którym utonął marynarz. Jego następcą został kapitan William Sample.
W czerwcu zaczęła się operacja na Marianach. 11 czerwca myśliwce zespołu zgłosiły zestrzelenie wszystkich trzydziestu Zero nad Guam, z czego szesnaście Hellcatów z Horneta aż 23. Potem Clark poprowadził dwa zespoły na północ, na wyspy Iwo Jima i Chichi Jima, przez które Japończycy przerzucali samoloty na Marianny. Ataki na nie były tak częste, że marynarze mówili o „Jocko Jimas”.
Avengery z dywizjonu VT-2 przelatują nad Hornetem przed lądowaniem, połowa 1944 roku. Na kadłubie samolotu na pierwszym planie widać oznaczenia wykonanych misji.
Polowanie na indyki nad Marianami
19 czerwca 1944 roku japońska Pierwsza Flota Mobilna admirała Jisaburo Ozawy zaatakowała amerykańskie lotniskowce czterema falami samolotów. Rano myśliwce Horneta walczyły nad lotniskiem Orote na Guam, a potem zestrzeliwały nadlatujące samoloty pokładowe. Czwarta japońska fala, źle naprowadzona, próbowała wylądować na Guam. Przechwyciło ją 41 Hellcatów z Horneta, Essexa, Cowpens i Enterprise, które zestrzeliły 40 z 49 samolotów. Dwóch pilotów Horneta zestrzeliło pięć maszyn, gdy te podchodziły już do lądowania.
Tego dnia 295 Hellcatów zestrzeliło 208 z 373 samolotów, które wystartowały z japońskich lotniskowców. Amerykanie stracili 31 maszyn. Razem z samolotami z Guam i tymi, które poszły na dno z dwoma lotniskowcami storpedowanymi przez okręty podwodne, Japończycy stracili 313 samolotów, prawie dziesięć razy więcej. Jeden z pilotów powiedział, że przypominało to dawne polowania na indyki, i tak bitwę zapamiętano: „Great Marianas Turkey Shoot”.
Następnego dnia pod wieczór Mitscher wysłał uderzenie na wycofującą się japońską flotę, choć oznaczało to lądowanie po zmroku. Samoloty z Horneta ciężko uszkodziły lotniskowiec Zuikaku, a inne zatopiły Hiyo. W drodze powrotnej, gdy maszynom kończyło się paliwo, Clark kazał swoim okrętom zapalić światła, żeby pomóc pilotom trafić na pokład. Chwilę później Mitscher wydał ten sam rozkaz całej flocie. Mimo to w wypadkach przy lądowaniu i z braku paliwa stracono 69 samolotów, choć większość załóg uratowano.
Lotniskowiec Zuikaku i dwa niszczyciele manewrują pod atakiem Helldiverów z Horneta 20 czerwca 1944 roku. Zuikaku został ciężko uszkodzony, ale przetrwał do bitwy w zatoce Leyte.
„Ozawa miał po bitwie 35 sprawnych samolotów z 430, z którymi ją zaczynał”
KontekstLiczby przytacza DANFS. Japońskie lotnictwo pokładowe nigdy się po tej bitwie nie odbudowało. W październiku w zatoce Leyte lotniskowce Ozawy służyły już tylko jako przynęta.
Filipiny i Morze Południowochińskie
Latem zespół Clarka jeszcze kilka razy uderzał na Wyspy Bonin i na Yap. We wrześniu Hornet atakował Palau, Mindanao i środkowe Filipiny. 10 września nad Leyte zestrzelono jeden z jego Hellcatów. Pilota uratowali filipińscy rybacy, a partyzanci powiedzieli mu, że na wyspie nie ma japońskiego garnizonu. Halsey, łącząc tę informację ze słabym oporem Japończyków, zaproponował, żeby przyspieszyć desant na Filipiny o dwa miesiące, na 20 października. Kolegium szefów sztabów się zgodziło.
Zespół 58.1 zawraca w czasie ataku na Yap 28 lipca 1944 roku. Hornet w środku, lekki lotniskowiec Cabot po lewej, Yorktown po prawej. Nad okrętami siedem Hellcatów. Zdjęcie z samolotu z Horneta.
W czasie bitwy w zatoce Leyte zespół Horneta był w drodze do Ulithi i zawrócił za późno, żeby pomóc lotniskowcom eskortowym u Samar. Jego dalekie uderzenia 25 października niewiele zdziałały. Następnego dnia Avengery z Horneta i Cowpens trafiły lekki krążownik Noshiro bombą i torpedą, a kolejne 28 samolotów z Horneta dobiło go drugą torpedą. W listopadzie samoloty zespołu zniszczyły konwój z posiłkami płynący do zatoki Ormoc i zatopiły kilka okrętów w Manili. W styczniu 1945 roku Hornet był w wielkim rajdzie na Morze Południowochińskie, w którym lotniskowce zatopiły około 300 tysięcy ton japońskich statków.
Tokio, Okinawa i Yamato
Pod koniec stycznia Clark wrócił na Horneta jako dowódca zespołu 58.1. 16 i 17 lutego 1945 roku lotniskowce uderzyły na rejon Tokio, pierwszy raz od rajdu Doolittle’a nad stolicą Japonii były amerykańskie samoloty z lotniskowców. Potem wspierały desant na Iwo Jimę. 19 marca, w czasie ataków na Kiusiu i Kure, japońskie samoloty zaskoczyły zespół Clarka z pokładami pełnymi maszyn gotowych do startu. Wszystkie zestrzelono, jeden kamikaze spadł do wody kilkaset metrów za rufą Horneta. Tego samego ranka inny japoński samolot ciężko uszkodził Franklina.
Japońska bomba wybucha w wodzie tuż obok Horneta u wybrzeży Japonii 19 marca 1945 roku. W prawym górnym rogu widać samolot, który ją zrzucił.
1 kwietnia samoloty Horneta wspierały desant na Okinawę. 7 kwietnia zespół Clarka wysłał samoloty przeciw japońskiemu zespołowi z Yamato. Avengery z Horneta trafiły pancernik co najmniej jedną torpedą, pierwszą z dziesięciu, które razem z pięcioma bombami zatopiły go w niecałe dwie godziny. Zatonęły też lekki krążownik Yahagi i cztery niszczyciele eskorty.
Yamato pod atakiem amerykańskich samolotów pokładowych na Morzu Wschodniochińskim 7 kwietnia 1945 roku. Za nadbudówką płonie pożar, okręt ma już przechył po trafieniach torpedami.
Tajfun Connie
Najpoważniejsze uszkodzenia wyrządził Hornetowi nie przeciwnik, tylko pogoda. Na początku czerwca 1945 roku Clark chciał ominąć tajfun, który rozwijał się na południowy zachód od jego zespołu. Halsey kazał mu jednak po północy 5 czerwca skręcić na północny zachód, prosto w drogę sztormu. Clark kilka razy prosił o zgodę na zmianę kursu i dostał ją dopiero o świcie, gdy zespół był już w ścianie oka tajfunu. Olbrzymia fala spadła na dziób Horneta i zgięła w dół około 7,5 metra pokładu lotniczego. To samo spotkało Bennington, a krążownik Pittsburgh stracił cały dziób.
Dziób Horneta po tajfunie 5 czerwca 1945 roku. Przednia część pokładu lotniczego zgięła się w dół, a pod zerwanym poszyciem widać stanowiska artylerii przeciwlotniczej.
Z tak uszkodzonego dziobu nie dało się startować. Pierwszy Corsair, który spróbował, przewrócił się i spadł do morza zaraz po oderwaniu od pokładu. Clark wymyślił wtedy rozwiązanie niespotykane: 7 czerwca Hornet i Bennington płynęły tyłem z prędkością 18 węzłów, a samoloty startowały z rufy, pod wiatr, który tworzył ruch okrętu. W ten sposób Hornet jeszcze kilka dni osłaniał zespół z powietrza i atakował lotnisko Kanoya. 13 czerwca odesłano go do kraju. Za wojnę dostał wyróżnienie prezydenckie i siedem gwiazd bojowych.
Drugi tajfun Halseya
Tajfun Connie był drugim sztormem w ciągu pół roku, w który Halsey wprowadził swoją flotę. W grudniu 1944 roku tajfun Cobra zatopił trzy niszczyciele. W czerwcu 1945 roku zginęło sześciu ludzi, a 76 samolotów zniszczono albo zmyło za burtę. Sąd śledczy marynarki obarczył główną odpowiedzialnością Halseya, ale admirał pozostał na stanowisku.
Dziób dla Wasp
Po wojnie Hornet przewoził żołnierzy do domu w operacji „Magic Carpet”, a 15 stycznia 1947 roku odszedł do rezerwy. W marcu 1951 roku ponownie podniesiono na nim banderę tylko po to, żeby popłynął do stoczni w Nowym Jorku na modernizację SCB-27A. W trakcie przebudowy przydarzyła się rzecz niezwykła. 26 kwietnia 1952 roku lotniskowiec Wasp zderzył się na Atlantyku z niszczycielem Hobson, który zatonął. Wasp miał zniszczony dziób, więc stocznia odcięła dziób Horneta i przewiozła go do Bayonne, gdzie w suchym doku przyspawano go do Wasp.
Dziób Horneta na barce pod dźwigiem stoczni w Nowym Jorku w maju 1952 roku, przed przewiezieniem do Bayonne, gdzie przyspawano go do lotniskowca Wasp.
Hornet wrócił do służby jako lotniskowiec uderzeniowy CVA-12 11 września 1953 roku. W maju 1954 roku wyruszył w ośmiomiesięczny rejs dookoła świata, przez Morze Śródziemne, Kanał Sueski i Ocean Indyjski. W lipcu, na Morzu Południowochińskim, szukał rozbitków z samolotu pasażerskiego linii Cathay Pacific, zestrzelonego przez chińskie myśliwce koło wyspy Hajnan. 25 lipca jego samoloty osłaniały maszyny z lotniskowca Philippine Sea, które zestrzeliły dwa atakujące chińskie myśliwce.
Hornet jako lotniskowiec uderzeniowy CVA-12 w drodze do Guantánamo 10 stycznia 1954 roku, po modernizacji SCB-27A. Nowa, wyższa nadbudówka i jeszcze prosty pokład lotniczy.
W 1955 roku osłaniał ewakuację ludności z komunistycznego Wietnamu Północnego na południe, a w 1956 roku w stoczni Puget Sound dostał zamknięty dziób i pokład kątowy w ramach modernizacji SCB-125. Po dwóch kolejnych rejsach na Daleki Wschód przerobiono go w 1958 roku na lotniskowiec zwalczania okrętów podwodnych CVS-12. Zamiast odrzutowców nosił teraz samoloty patrolowe Tracker i śmigłowce Sea King. W marcu 1965 roku śmigłowiec Sea King z Horneta przeleciał bez lądowania z San Diego na lotniskowiec Franklin D. Roosevelt u wybrzeży Florydy, ustanawiając rekord świata odległości dla śmigłowców.
Hornet w stoczni Puget Sound w sierpniu 1956 roku, po modernizacji SCB-125, z pokładem kątowym i zamkniętym dziobem.
Od 1965 roku Hornet kilka razy pływał do Wietnamu. Osłaniał lotniskowce uderzeniowe przed okrętami podwodnymi na Morzu Południowochińskim i w Zatoce Tonkińskiej, a jego śmigłowce szukały zestrzelonych lotników. W kwietniu 1969 roku, po zestrzeleniu przez Koreę Północną amerykańskiego samolotu wczesnego ostrzegania EC-121, popłynął w zespole wysłanym na Morze Japońskie.
Hornet jako lotniskowiec zwalczania okrętów podwodnych w Zatoce Tonkińskiej 5 września 1967 roku, z 57 Grupą Lotniczą do walki z okrętami podwodnymi na pokładzie.
Hornet plus trzy
Z programem Apollo Hornet był związany od 1966 roku. 25 sierpnia podjął z oceanu koło wyspy Wake bezzałogową kapsułę z lotu AS-202, który sprawdzał osłonę termiczną statku przed lotami na Księżyc. Ta kapsuła stoi dziś w jego hangarze.
24 lipca 1969 roku kapsuła Columbia z Neilem Armstrongiem, Buzzem Aldrinem i Michaelem Collinsem wodowała około 1500 kilometrów na południowy zachód od Hawajów. Na pokładzie Horneta czekał prezydent Richard Nixon. Astronautów, w obawie przed nieznanymi mikroorganizmami z Księżyca, śmigłowiec przywiózł prosto do hermetycznej przyczepy kwarantannowej w hangarze. Nixon rozmawiał z nimi przez okno. Na przyczepie zawieszono tabliczkę „Hornet + 3”, która stała się symbolem całej akcji.
Prezydent Richard Nixon rozmawia z Neilem Armstrongiem, Michaelem Collinsem i Buzzem Aldrinem przez okno przyczepy kwarantannowej na pokładzie Horneta, 24 lipca 1969 roku.
Kapsuła Columbia opuszczana na pokład Horneta 24 lipca 1969 roku. Pływak założony przez nurków marynarki został już zdjęty.
Cztery miesiące później, 24 listopada 1969 roku, Hornet podjął koło Samoa Amerykańskiego załogę Apollo 12: Charlesa Conrada, Alana Beana i Richarda Gordona. Moduł księżycowy tej misji nosił nazwę Intrepid, po okręcie, o którym pisaliśmy w poprzednim odcinku.
Śmigłowiec Sea King z dywizjonu HS-4 nad kapsułą Apollo 12, 24 listopada 1969 roku. W tle Hornet.
Alameda
26 czerwca 1970 roku Hornet został wycofany ze służby i przez prawie trzy dekady stał w rezerwie w Bremerton. Z listy floty skreślono go w 1989 roku, a w 1991 roku uznano za narodowy zabytek historyczny. 26 maja 1998 roku marynarka przekazała go fundacji, a 17 października 1998 roku otwarto w nim muzeum w Alamedzie nad zatoką San Francisco, w dawnej bazie lotnictwa morskiego. W kwietniu 1942 roku w tej samej bazie na pokład pierwszego Horneta ładowano bombowce Doolittle’a.
Cztery wycofane lotniskowce klasy Essex i okręt warsztatowy Ajax w Bremerton w czerwcu 1989 roku, w roku skreślenia Horneta z listy floty. Od lewej Hornet, Oriskany, Bon Homme Richard i Bennington.
W hangarze stoi przyczepa kwarantannowa i kapsuła z lotu AS-202, a na pokładzie kilkanaście samolotów i śmigłowców, od Wildcata po F-14 Tomcat i F/A-18 Hornet, maszynę noszącą imię okrętu. Hornet często służy jako plan filmowy. Kręcono na nim sceny do „Rescue Dawn” Wernera Herzoga i finał jednego z sezonów „The Amazing Race”.
Hornet przy nabrzeżu w Alamedzie. Od 1998 roku jest muzeum.
Hangar Horneta w 2022 roku. Po prawej przyczepa kwarantannowa NASA tego samego typu co ta, w której astronauci Apollo 11 odbyli podróż do Pearl Harbor.
Oś czasu
15 wydarzeńStępka
Newport News, jako Kearsarge.
W służbie
Kapitan Miles R. Browning.
Palau
Pierwsze w wojnie miny stawiane przez samoloty pokładowe.
Morze Filipińskie
„Polowanie na indyki nad Marianami”, atak na Zuikaku.
Noshiro
Zatopienie lekkiego krążownika.
Yamato
Avengery z Horneta w pierwszej fali.
Tajfun Connie
Zgięty pokład lotniczy na dziobie.
Rezerwa
Flota Pacyfiku.
Dziób dla Wasp
W trakcie modernizacji SCB-27A.
CVA-12
Powrót do służby jako lotniskowiec uderzeniowy.
CVS-12
Lotniskowiec zwalczania okrętów podwodnych.
Apollo 11
Podjęcie pierwszej załogi, która wylądowała na Księżycu.
Apollo 12
Podjęcie Conrada, Beana i Gordona.
Koniec służby
Rezerwa w Bremerton.
Muzeum
Otwarcie w Alamedzie.
Nazwa
O imieniu Hornet, czyli szerszeń, i o okrętach, które nosiły je przed CV-12, pisaliśmy w odcinku o jego poprzedniku. CV-12 był ósmym okrętem US Navy o tej nazwie i jak dotąd ostatnim. Pierwotne imię, Kearsarge, pochodzi od góry w New Hampshire i od slupu wojennego, który w 1864 roku zatopił u wybrzeży Francji konfederacki rajder Alabama. Przejął je lotniskowiec CV-33, a dziś nosi je okręt desantowy LHD-3.
Co warto zapamiętać
- Hornet był okrętem tej samej wojny co jego poprzednik, ale innej fazy. CV-8 walczył w latach, gdy Amerykanie mieli kilka lotniskowców i bronili się. CV-12 pływał we flocie, która wystawiała kilkanaście pokładów naraz i sama wybierała, gdzie uderzyć.
- Bitwa na Morzu Filipińskim pokazała, jak wielka była już przewaga. Amerykańscy piloci stracili kilkadziesiąt samolotów, japońskie lotnictwo pokładowe kilkaset, a po bitwie Ozawa miał 35 sprawnych maszyn.
- Tajfun z czerwca 1945 roku kosztował Horneta więcej niż wszystkie japońskie ataki. Sąd śledczy uznał, że przyczyną były decyzje dowództwa floty, a nie siła wyższa.
- Po wojnie Hornet przeszedł drogę większości Essexów: od lotniskowca uderzeniowego do lotniskowca zwalczania okrętów podwodnych. Do historii przeszedł jednak jako okręt, na który wrócili pierwsi ludzie z Księżyca.
Źródła
- USS Hornet (CV-12) – Wikipedia
- Hornet VIII (CV-12) – Dictionary of American Naval Fighting Ships, kopia HyperWar Foundation
- Hornet VIII (CV-12) – Naval History and Heritage Command, Dictionary of American Naval Fighting Ships
- Miles Browning – Wikipedia
- Battle of the Philippine Sea – Wikipedia
- Typhoon Connie – Wikipedia
- Apollo 11 – Wikipedia
- Essex-class aircraft carrier – Wikipedia
- USS Hornet Museum – strona muzeum
- USS Hornet (CV-12), kolekcja fotografii – Wikimedia Commons
Lotniskowce US Navy. Okręt po okręcie
Sebastian Baryś
Na co dzień nie zajmuję się zawodowo historią, jednak pomysł stworzenia tego serwisu dojrzewał we mnie przez kilka miesięcy. Jestem pasjonatem historii, a szczególnie okresu II wojny światowej. Dorastałem na „Sensacjach XX wieku” Bogusława Wołoszańskiego, poznając je zarówno w telewizji, jak i w formie książek oraz audycji. Pisanie publikacji pozwala mi łączyć zamiłowanie do odkrywania przeszłości z potrzebą opowiadania o niej w sposób rzetelny, przystępny i angażujący.
