USS Yorktown (CV-10). Fighting Lady, imiennik okrętu spod Midway
Budowano go jako Bon Homme Richard, ale po Midway dostał imię zatopionego lotniskowca. Pod dowództwem Czirokeza Jocko Clarka przeszedł cały Pacyfik, od wyspy Marcus po Yamato i Tokio, a nakręcony na jego pokładzie dokument „The Fighting Lady” dostał Oscara. Po wojnie polował na okręty podwodne, zagrał japoński lotniskowiec w „Tora! Tora! Tora!” i podjął z oceanu załogę Apollo 8. Dziś jest muzeum koło Charleston.
Z tej publikacji dowiesz się:
- 01Okręt zaczęto budować w Newport News jako Bon Homme Richard. We wrześniu 1942 roku, trzy miesiące po Midway, przemianowano go na Yorktown na pamiątkę lotniskowca zatopionego w tej bitwie. Ochrzciła go Eleanor Roosevelt, ta sama, która w 1936 roku ochrzciła poprzednika.
- 02Pierwszym dowódcą był kapitan Joseph „Jocko” Clark, Czirokez, wcześniej zastępca dowódcy pierwszego Yorktowna. Na pokładzie nakręcono dokument „The Fighting Lady”, który dostał Oscara i dał okrętowi przydomek.
- 03Walczył na Pacyfiku od sierpnia 1943 roku do kapitulacji Japonii: Marcus, Wyspy Gilberta i Marshalla, Truk, Morze Filipińskie, Leyte, Iwo Jima, Okinawa, atak na Yamato i naloty na Japonię. Za wojnę dostał wyróżnienie prezydenckie i 11 gwiazd bojowych.
- 04Po wojnie był lotniskowcem uderzeniowym, a od 1957 roku lotniskowcem zwalczania okrętów podwodnych. Służył u wybrzeży Wietnamu, grał japoński lotniskowiec w filmie „Tora! Tora! Tora!” i podjął z oceanu załogę Apollo 8. Od 1975 roku jest muzeum koło Charleston.
Yorktown w czerwcu 1944 roku, w czasie operacji na Marianach, w kamuflażu Measure 33/10A. Na pokładzie samoloty 1 Grupy Lotniczej: Hellcaty, Avengery i Helldivery. W tym samym miesiącu wziął udział w bitwie na Morzu Filipińskim.
Kiedy 7 czerwca 1942 roku pierwszy Yorktown poszedł na dno pod Midway, w stoczni Newport News, tej samej, która go zbudowała, stał na pochylni kadłub lotniskowca klasy Essex nazwanego Bon Homme Richard. Trzy miesiące później marynarka zmieniła mu imię. Nowy Yorktown miał zastąpić stary na wojnie, a zrobił więcej: przeszedł cały Pacyfik, dostał Oscara, podjął z oceanu ludzi, którzy pierwsi okrążyli Księżyc, i jako jeden z nielicznych Essexów przetrwał do dziś.
Drugi Yorktown
Stępkę położono 1 grudnia 1941 roku, sześć dni przed atakiem na Pearl Harbor. 26 września 1942 roku okręt, jeszcze na pochylni, przemianowano na Yorktown. 21 stycznia 1943 roku zwodowano go, a matką chrzestną była Eleanor Roosevelt, żona prezydenta, która w kwietniu 1936 roku w tej samej stoczni ochrzciła pierwszego Yorktowna. Do służby wszedł 15 kwietnia 1943 roku w stoczni marynarki w Norfolk.
Wejście Yorktowna do służby w Norfolk 15 kwietnia 1943 roku. Załoga stoi na baczność, gdy na nadbudówce podnoszona jest bandera.
Pierwszym dowódcą został kapitan Joseph J. Clark, zwany „Jocko”. Urodził się na terytorium Indian jako członek narodu Czirokezów i w 1917 roku jako pierwszy rdzenny Amerykanin ukończył Akademię Marynarki Wojennej. Pierwszego Yorktowna znał dobrze: był na nim zastępcą dowódcy, gdy Japończycy zaatakowali Pearl Harbor, i uczestniczył w nalotach na Wyspy Gilberta i Marshalla w lutym 1942 roku. Potem dowodził lotniskowcem eskortowym Suwannee w czasie desantu w Afryce Północnej. Na nowym okręcie miał opinię dowódcy, który szuka walki.
Po rejsie próbnym w okolicach Trynidadu okręt wyszedł z Norfolk 6 lipca 1943 roku, 11 lipca przeszedł Kanał Panamski, a 24 lipca był w Pearl Harbor.
Yorktown w śluzie Kanału Panamskiego około 11 lipca 1943 roku, w drodze na Pacyfik. Pokład lotniczy jest szerszy niż śluza i wystaje nad jej krawędzie.
Fighting Lady
31 sierpnia 1943 roku Yorktown razem z Essexem i lekkim lotniskowcem Independence zaatakował wyspę Marcus. Była to pierwsza akcja bojowa klasy Essex. W październiku przyszła Wake, w listopadzie osłona desantów na Wyspach Gilberta, z nalotami na Jaluit i Mili, a 4 grudnia uderzenie na atole Wotje i Kwajalein.
Hellcat z dywizjonu VF-5 czeka na start z pokładu Yorktowna 20 listopada 1943 roku, w czasie operacji na Wyspach Gilberta. W wilgotnym powietrzu końce łopat śmigła zostawiają pierścienie kondensacji.
W tym czasie na pokładzie powstawał film. Marynarka zleciła go fotografowi Edwardowi Steichenowi, a z nakręconego materiału, w tym kolorowych ujęć z kamer sprzężonych z karabinami samolotów, powstał pełnometrażowy dokument „The Fighting Lady”. Ze względów bezpieczeństwa okręt nie był w nim nazwany, a dowódcę przedstawiano tylko przydomkiem „Jocko”. Film opowiadał o codzienności załogi, o czekaniu, które zajmuje większość wojny, i o nalotach od Marcus przez Truk po Morze Filipińskie. W marcu 1945 roku dostał Oscara dla najlepszego filmu dokumentalnego, a nazwa z tytułu przylgnęła do okrętu na stałe.
Truk i Marianny
W styczniu 1944 roku wiceadmirał Marc Mitscher, dowódca szybkich lotniskowców, wybrał Yorktown na swój okręt flagowy. Okręt wspierał desant na Wyspach Marshalla, a 16 i 17 lutego wziął udział w wielkim nalocie na Truk, główną japońską bazę na środkowym Pacyfiku. Clark dostał w lutym awans na kontradmirała i zszedł z pokładu. Wkrótce objął dowództwo zespołu, w którym pływał jego dawny okręt.
Wiosną samoloty z Yorktowna atakowały Palau i Woleai, wspierały desant generała MacArthura w Hollandii na Nowej Gwinei, a pod koniec kwietnia znów uderzyły na Truk.
Japoński samolot torpedowy Nakajima B6N Jill przelatuje nad dziobem Yorktowna w czasie operacji u Truk 29 kwietnia 1944 roku.
W czerwcu okręt wziął udział w operacji na Marianach, w zespole Clarka. Zespół kilka razy wysyłano na północ, na wyspy Iwo Jima i Chichi Jima, przez które Japończycy przerzucali samoloty z kraju. Jego samoloty atakowały je tak często, że marynarze nazwali te wyspy „Jocko Jimas”. 19 czerwca, pierwszego dnia bitwy na Morzu Filipińskim, samoloty z Yorktowna bombardowały lotniska na Guam i przechwytywały nadlatujące japońskie samoloty pokładowe. Piloci zgłosili 37 zestrzeleń. Następnego dnia, pod wieczór, 40 samolotów z Yorktowna zaatakowało japońską flotę. Trafiło lotniskowiec Zuikaku, ale go nie zatopiło.
Bombowce nurkujące SB2C Helldiver z dywizjonu VB-1 wracają na Yorktowna po nalocie na początku lipca 1944 roku. Okręt widać w dole zdjęcia.
Od Leyte do Yamato
Po remoncie w Puget Sound Yorktown wrócił w listopadzie 1944 roku i wspierał walki na Filipinach. W grudniu przeszedł przez środek tajfunu Cobra, który zatopił trzy niszczyciele, i uczestniczył w szukaniu rozbitków. W styczniu 1945 roku razem z zespołem wpłynął na Morze Południowochińskie i atakował japońską żeglugę od Indochin po Hongkong. W lutym jego samoloty atakowały rejon Tokio i wspierały desant na Iwo Jimę.
18 marca 1945 roku, w czasie nalotów na Kiusiu, japoński bombowiec nurkujący trafił bombą w pomost sygnałowy. Bomba przebiła pokład i wybuchła przy burcie, wyrywając w niej dwa duże otwory. Zginęło pięciu ludzi, 26 było rannych, ale okręt nie przerwał operacji lotniczych.
7 kwietnia, w czasie walk o Okinawę, zwiad wykrył płynący na południe zespół z pancernikiem Yamato. Lotniskowce wysłały uderzenie. Piloci 9 Grupy Lotniczej z Yorktowna zgłosili kilka trafień torpedami w Yamato na krótko przed tym, jak pancernik przewrócił się i wybuchł. Co najmniej trzy bomby tej grupy trafiły lekki krążownik Yahagi, który również zatonął.
Wybuch pancernika Yamato 7 kwietnia 1945 roku, sfotografowany z samolotu z Yorktowna. Okręt przewrócił się po wielu trafieniach bombami i torpedami, a potem eksplodował.
Do 11 maja okręt wspierał wojska na Okinawie, potem krótko odpoczywał na Ulithi i wrócił do walki. Od 10 lipca uczestniczył w ostatnich nalotach na Japonię: na Tokio, Hokkaido, bazę w Jokosuce i Kure. Ostatni raz jego samoloty poleciały nad Tokio 13 sierpnia. Po kapitulacji zrzucały zaopatrzenie do obozów jenieckich. Za wojnę okręt dostał wyróżnienie prezydenckie i 11 gwiazd bojowych.
Druga kariera
Jesienią 1945 roku Yorktown dwa razy przywiózł do kraju żołnierzy z Pacyfiku, a 9 stycznia 1947 roku odszedł do rezerwy w Bremerton. W grudniu 1952 roku ponownie podniesiono na nim banderę, a 20 lutego 1953 roku, po modernizacji SCB-27A, wrócił do pełnej służby jako lotniskowiec uderzeniowy CVA-10. Latem popłynął na Daleki Wschód. Dotarł tam we wrześniu 1953 roku, dwa miesiące po zawieszeniu broni w Korei, więc zamiast walczyć, ćwiczył. W styczniu 1955 roku osłaniał ewakuację wysp Tachen.
Yorktown u wybrzeży stoczni Puget Sound 20 lutego 1953 roku, w dniu powrotu do pełnej służby po modernizacji SCB-27A. Pokład lotniczy jest jeszcze prosty, zniknęły działa 127 mm sprzed nadbudówki.
W 1955 roku w Puget Sound dostał pokład kątowy, a 1 września 1957 roku został lotniskowcem zwalczania okrętów podwodnych CVS-10, z bazą w Long Beach. W tej roli pływał na Zachodni Pacyfik prawie co roku. Na przełomie 1958 i 1959 roku uczestniczył w pokazie siły po chińskim ostrzale wysp Quemoy i Matsu. Od 1965 roku osłaniał przed okrętami podwodnymi lotniskowce uderzeniowe atakujące Wietnam Północny i prowadził akcje ratunkowe na Yankee Station. W styczniu 1968 roku, po zajęciu przez Koreę Północną okrętu rozpoznawczego Pueblo, przez miesiąc stał na Morzu Japońskim w zespole wysłanym w odpowiedzi.
Yorktown jako lotniskowiec zwalczania okrętów podwodnych CVS-10 w czerwcu 1962 roku. Na pokładzie samoloty patrolowe i śmigłowce 55 Grupy Lotniczej do walki z okrętami podwodnymi.
Tora! Tora! Tora! i Apollo 8
Pod koniec 1968 roku Yorktown zagrał w filmie. Twórcy „Tora! Tora! Tora!”, fabularnej rekonstrukcji ataku na Pearl Harbor, potrzebowali pokładu, z którego mogłyby startować japońskie samoloty. Marynarka udostępniła okręt, który przez dwa lata walczył z Japończykami. Dziób przebrano, żeby zasłonić katapulty, a na pokład w San Diego załadowano przerobione samoloty szkolne udające Zero i bombowce. Wystartowały z niego przed kamerami i poleciały do bazy na lądzie, bo nie miały haków do lądowania na lotniskowcu.
Kilka tygodni później okręt dostał zadanie ważniejsze. 27 grudnia 1968 roku kapsuła Apollo 8 z Frankiem Bormanem, Jamesem Lovellem i Williamem Andersem, pierwszymi ludźmi, którzy okrążyli Księżyc, wodowała na Pacyfiku na południowy zachód od Hawajów. Po półtorej godziny astronauci stanęli na pokładzie Yorktowna, a za nimi podjęto kapsułę.
Kapsuła Apollo 8 podnoszona na pokład Yorktowna 27 grudnia 1968 roku, po powrocie z pierwszego załogowego lotu dookoła Księżyca.
Frank Borman przemawia do załogi Yorktowna, obok niego William Anders i James Lovell. Pokład lotniskowca, 27 grudnia 1968 roku.
W 1969 roku Yorktown opłynął Amerykę Południową i przeszedł do Floty Atlantyku, z bazą w Norfolk. Jesienią wziął udział w ćwiczeniach NATO i odwiedził porty północnej Europy. 27 czerwca 1970 roku wycofano go ze służby w Filadelfii, a 1 czerwca 1973 roku skreślono z listy floty.
Muzeum
W 1974 roku marynarka przekazała okręt organizacji Patriots Point w Karolinie Południowej. W czerwcu 1975 roku przyholowano go z Bayonne do Charleston, a 13 października 1975 roku, w dwusetną rocznicę powstania US Navy, uroczyście otwarto jako pomnik. Był pierwszym lotniskowcem zamienionym w muzeum. W 1986 roku uznano go za narodowy zabytek historyczny. Stoi w Mount Pleasant po drugiej stronie zatoki od Charleston, obok niszczyciela Laffey. Utrzymanie kosztuje: w 2015 roku inżynierowie ocenili potrzebne naprawy kadłuba na 40 milionów dolarów, a do 2025 roku z jego zbiorników usunięto 1,6 miliona galonów starego paliwa i innych odpadów.
Yorktown w Patriots Point w Mount Pleasant 2 września 2006 roku. Od 1975 roku jest muzeum.
Oś czasu
15 wydarzeńStępka
Newport News, jako Bon Homme Richard.
Nowe imię
Na pamiątkę Yorktowna zatopionego pod Midway.
W służbie
Kapitan Joseph J. Clark.
Wyspa Marcus
Pierwsza akcja bojowa klasy Essex, razem z Essexem.
Truk
Jako okręt flagowy Mitschera.
Morze Filipińskie
Atak na Zuikaku.
Oscar
„The Fighting Lady” najlepszym dokumentem roku.
Trafienie
Bomba w pomost sygnałowy, pięciu zabitych.
Yamato
Samoloty z Yorktowna w ataku na pancernik.
Rezerwa
Bremerton.
Powrót
Po modernizacji SCB-27A, jako CVA-10.
CVS-10
Lotniskowiec zwalczania okrętów podwodnych.
Apollo 8
Podjęcie załogi pierwszego lotu dookoła Księżyca.
Koniec służby
Wycofany w Filadelfii.
Muzeum
Otwarcie w Patriots Point.
Nazwa
Yorktown to miejsce kapitulacji armii brytyjskiej w 1781 roku, o którym pisaliśmy w odcinku o pierwszym lotniskowcu tego imienia. CV-10 był czwartym okrętem US Navy o tej nazwie. Pierwotne imię, Bon Homme Richard, nawiązywało do okrętu Johna Paula Jonesa, który w 1779 roku stoczył u wybrzeży Anglii zwycięską bitwę z fregatą Serapis. Nie przepadło: dostał je później inny Essex, CV-31. Po CV-10 imię Yorktown nosił krążownik rakietowy CG-48, w służbie w latach 1984-2004.
Co warto zapamiętać
- Yorktown pokazuje, jak marynarka traktowała imiona. Nowy okręt przejął nazwę poległego poprzednika, zanim jeszcze zszedł na wodę, i przejął razem z nią zobowiązanie, żeby tamtemu dorównać.
- Przydomek „Fighting Lady” zawdzięcza nie jednej bitwie, tylko filmowi. Dokument o codziennym życiu załogi i nalotach od Marcus po Morze Filipińskie zrobił z niego najbardziej rozpoznawalny lotniskowiec w amerykańskich kinach.
- Jego powojenna służba to historia całej klasy w pigułce: modernizacja, pokład kątowy, zmiana roli na zwalczanie okrętów podwodnych, Wietnam i misje kosmiczne.
- Przetrwał, bo trafił na właściwy moment. Był pierwszym lotniskowcem zamienionym w muzeum i dziś jest jednym z czterech Essexów, które można zwiedzać.
Źródła
- USS Yorktown (CV-10) – Wikipedia
- Yorktown IV (CV-10) – Dictionary of American Naval Fighting Ships, kopia HyperWar Foundation
- Yorktown IV (CV-10) – Naval History and Heritage Command, Dictionary of American Naval Fighting Ships
- Joseph J. Clark – Wikipedia
- The Fighting Lady – Wikipedia
- Tora! Tora! Tora! – Wikipedia
- Apollo 8 – Wikipedia
- Essex-class aircraft carrier – Wikipedia
- USS Yorktown (CV-10), kolekcja fotografii – Wikimedia Commons
Lotniskowce US Navy. Okręt po okręcie
Sebastian Baryś
Na co dzień nie zajmuję się zawodowo historią, jednak pomysł stworzenia tego serwisu dojrzewał we mnie przez kilka miesięcy. Jestem pasjonatem historii, a szczególnie okresu II wojny światowej. Dorastałem na „Sensacjach XX wieku” Bogusława Wołoszańskiego, poznając je zarówno w telewizji, jak i w formie książek oraz audycji. Pisanie publikacji pozwala mi łączyć zamiłowanie do odkrywania przeszłości z potrzebą opowiadania o niej w sposób rzetelny, przystępny i angażujący.
