USS Leyte (CV-32). Jesse Brown i skrzydłowy, który wylądował po niego
Spóźnił się na wojnę z Japonią, ale w Korei jego piloci bombardowali mosty na Jalu i osłaniali otoczonych nad zbiornikiem Chosin. 4 grudnia 1950 roku zestrzelono tam chorążego Jessego Browna, pierwszego czarnoskórego absolwenta szkolenia lotniczego marynarki. Jego skrzydłowy Thomas Hudner celowo rozbił swój samolot obok wraku, żeby go ratować. Trzy lata później Leyte zapisał się w historii Bostonu wybuchem, który zabił 37 ludzi.
Z tej publikacji dowiesz się:
- 01Leyte, długokadłubowy Essex zbudowany w Newport News, zaczynał jako Crown Point. W maju 1945 roku dostał nazwę na pamiątkę bitwy w zatoce Leyte, a do służby wszedł w kwietniu 1946 roku, już po wojnie.
- 02W Korei od października 1950 do stycznia 1951 roku jego samoloty wykonały 3933 loty, bombardowały mosty na Jalu i wspierały żołnierzy otoczonych nad zbiornikiem Chosin.
- 034 grudnia 1950 roku zestrzelono chorążego Jessego L. Browna, pierwszego czarnoskórego absolwenta szkolenia lotniczego marynarki. Jego skrzydłowy Thomas Hudner celowo rozbił swój samolot obok, żeby go ratować, i dostał za to Medal Honoru.
- 0416 października 1953 roku w Bostonie wybuch w przedziale katapulty zabił 37 ludzi. To do dziś najtragiczniejsza katastrofa na bostońskim nabrzeżu.
Leyte 10 maja 1946 roku, cztery tygodnie po wejściu do służby, jeszcze w wojennym kamuflażu Measure 21. Okręt spóźnił się na wojnę z Japonią, ale zdążył na następną.
Leyte przyszedł na świat za późno na wojnę, od której dostał nazwę, i przez całą służbę wyglądał jak okręt z 1945 roku. Ale to z jego pokładu wystartował 4 grudnia 1950 roku lot, który przeszedł do historii amerykańskiej marynarki: chorąży Jesse Brown nie wrócił znad zbiornika Chosin, a jego skrzydłowy wylądował na zaśnieżonym zboczu, żeby spróbować go uratować.
Crown Point, który został Leyte
Stępkę położono 21 lutego 1944 roku w stoczni Newport News jako Crown Point. Tę nazwę nosił wcześniej przez kilka miesięcy lekki lotniskowiec, który ostatecznie został Langleyem, o czym pisaliśmy w odcinku 31. 8 maja 1945 roku kadłub dostał nazwę Leyte, na pamiątkę największej bitwy morskiej w historii. Zwodowano go 23 sierpnia 1945 roku, tydzień po kapitulacji Japonii. Matką chrzestną była Alice Mead, żona senatora Jamesa M. Meada z Nowego Jorku.
Wodowanie Leyte w Newport News 23 sierpnia 1945 roku.
Okręt był jednym z długokadłubowych Essexów, z dłuższym, kliperowym dziobem, na którym mieściły się dwa czterolufowe działka. Do służby wszedł 11 kwietnia 1946 roku w Norfolk. Z powodu braków kadrowych w powojennej marynarce rejs próbny zaczął dopiero w sierpniu, a jesienią popłynął z pancernikiem Wisconsin wzdłuż zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej. Jego marynarze byli w Santiago na zaprzysiężeniu prezydenta Chile Gabriela Gonzáleza Videli.
Leyte w śluzach Miraflores na Kanale Panamskim w 1946 roku. Essexy projektowano tak, by mieściły się w śluzach, ale ciasno.
Morze Śródziemne i zimna wojna
W 1947 roku Wielka Brytania wycofała się z pomocy dla Grecji i Turcji, a w Grecji trwała wojna domowa z komunistami. Leyte stał się jednym z narzędzi nowej polityki: w kwietniu 1947 roku odwiedził Grecję, a w maju przez tydzień stał w Stambule, na znak poparcia dla rządów obu krajów. Do 1950 roku odbył na Morze Śródziemne cztery rejsy. W 1948 roku ćwiczył działania w arktycznym zimnie w Cieśninie Davisa i dostał pierwszy pododdział śmigłowców. 14 sierpnia 1950 roku jego samoloty przeleciały na prośbę rządu Libanu nad Bejrutem.
Leyte w czasie ćwiczeń Frigid na północnym Atlantyku w listopadzie 1948 roku.
Leyte na kotwicy przed Bejrutem w sierpniu 1950 roku. Kilka dni później przyszedł rozkaz wyjścia do Korei.
Z Bejrutu do Korei
Rozkaz dotarł, gdy okręt stał u wybrzeży Libanu. 24 sierpnia był w Norfolk, 6 września wyszedł na Pacyfik i ze średnią prędkością 23 węzłów przez Kanał Panamski dotarł 8 października do Sasebo. Dowództwo uznało, że piloci Leyte są lepiej wyszkoleni niż grupy lotnicze innych dostępnych okrętów. Następnego dnia rozpoczął walki. Od 9 października 1950 do 19 stycznia 1951 roku okręt spędził na morzu 92 dni, a jego samoloty wykonały 3933 loty i spędziły w powietrzu 11 tysięcy godzin.
Valley Forge i Leyte w Sasebo jesienią 1950 roku. Za nimi okręt remontowy Hector.
Najpierw wspierał operacje wokół Wonsan, potem jego samoloty bombardowały mosty na Jalu, na granicy z Chinami. 18 listopada 1950 roku chorąży Frederick Weber z dywizjonu VF-31 w odrzutowym Pantherze zestrzelił MiG-a-15, jedno z pierwszych zwycięstw nad tym radzieckim myśliwcem. Potem Chiny weszły do wojny i nad zbiornikiem Chosin (Changjin) około 100 tysięcy chińskich żołnierzy otoczyło 15 tysięcy Amerykanów, głównie piechoty morskiej. Piloci z Leyte latali codziennie dziesiątki lotów bezpośredniego wsparcia.
Chorąży Jesse Brown
Jesse LeRoy Brown urodził się w 1926 roku w Hattiesburgu w Missisipi, w biednej rodzinie. Od dziecka fascynowały go samoloty. W segregowanej szkole był drugim uczniem rocznika, potem studiował na Uniwersytecie Stanowym Ohio. W 1946 roku zaciągnął się do marynarki jako kandydat na lotnika i przeszedł szkolenie jako jedyny czarnoskóry w swoim programie, mimo jawnego rasizmu części instruktorów i kolegów. 21 października 1948 roku dostał skrzydełka pilota. Pisała o nim prasa w całym kraju, a jego zdjęcie ukazało się w magazynie „Life”.
Jesse Brown jako kadet lotnictwa marynarki w Jacksonville, październik 1948 roku, gdy kończył szkolenie.
26 kwietnia 1949 roku na pokładzie Leyte złożył przysięgę oficerską jako chorąży. Trafił do dywizjonu myśliwskiego VF-32, latającego na Corsairach. Rasizm, który dał mu się we znaki pod koniec szkolenia, po awansie na oficera wyraźnie osłabł, a przełożeni traktowali go na równi z innymi. W grudniu 1949 roku urodziła mu się córka Pamela. Z żoną Daisy wziął ślub potajemnie w czasie szkolenia, bo kadetom nie wolno było się żenić.
Jesse Brown składa przysięgę oficerską na Leyte 26 kwietnia 1949 roku. Przysięgę odbiera dowódca okrętu, kapitan William Erdmann.
Chorąży Jesse Brown (w środku) z pilotami VF-32 na pokładzie Leyte w listopadzie 1950 roku, miesiąc przed śmiercią.
4 grudnia 1950
O 13:38 z pokładu Leyte wystartowała szóstka Corsairów VF-32: komandor podporucznik Dick Cevoli, porucznicy George Hudson, Bill Koenig i Thomas Hudner, chorąży Ralph McQueen i Brown, znak wywoławczy „Iroquois 13”. Po 35-40 minutach lotu w zimowej pogodzie dotarli nad zachodni brzeg zbiornika Chosin, w rejon Yudam-ni i Hagaru-ri, i zeszli na 200 metrów, szukając chińskich wojsk.
O 14:40 Koenig zameldował, że za samolotem Browna ciągnie się smuga paliwa. Pocisk z ziemi, najpewniej z broni strzeleckiej chińskiej piechoty, przebił przewód paliwowy. Brown zrzucił dodatkowe zbiorniki i rakiety i posadził Corsaira na brzuchu na zaśnieżonym zboczu, około 25 kilometrów za linią frontu. Samolot rozpadł się przy uderzeniu. Pozostali myśleli, że Brown zginął, ale on zdjął hełm i rękawice i pomachał do nich. Kadłub przygniótł mu nogę, a spod maski silnika zaczął wydobywać się dym.
Hudner, skrzydłowy Browna, najpierw próbował przez radio pomóc mu się wydostać. Potem celowo posadził swój samolot na brzuchu obok wraku, podbiegł do Browna, obkładał go śniegiem, żeby chronić przed ogniem, i próbował wyciągnąć. Około 15:00 wylądował śmigłowiec piechoty morskiej porucznika Charlesa Warda. Przez 45 minut obaj z Hudnerem próbowali gasić pożar i uwolnić nogę Browna siekierą. Rozważali nawet amputację, o którą prosił sam Brown. Jego ostatnie znane słowa brzmiały: „Powiedz Daisy, że ją kocham”.
„Powiedz Daisy, że ją kocham.”
Brown stracił przytomność. Śmigłowiec nie mógł latać po zmroku i Ward musiał odlecieć, zabierając Hudnera. Brown zmarł najpewniej niedługo potem od ran i mrozu. Hudner prosił, by pozwolono mu wrócić, ale dowódcy nie chcieli ryzykować śmigłowców. Dwa dni później, żeby ciało i samolot nie wpadły w ręce przeciwnika, piloci zrzucili na wrak napalm, według relacji odmawiając przez radio „Ojcze nasz”. Szczątków Browna nigdy nie odnaleziono. Był pierwszym czarnoskórym oficerem marynarki, który zginął w Korei.
Jesse Brown (z lewej) w sali odpraw na Leyte w czasie wojny w Korei.
13 kwietnia 1951 roku prezydent Truman wręczył Hudnerowi w Białym Domu Medal Honoru. Był pierwszym marynarzem odznaczonym nim w wojnie koreańskiej. Ward dostał Srebrną Gwiazdę, a Brown pośmiertnie Zaszczytny Krzyż Lotniczy. Wieść o jego śmierci zainspirowała innych czarnoskórych do latania, wśród nich Franka Petersena, późniejszego pierwszego czarnoskórego pilota i generała piechoty morskiej.
Prezydent Harry Truman wręcza porucznikowi Thomasowi Hudnerowi Medal Honoru w Białym Domu 13 kwietnia 1951 roku.
Hudner w Pjongjangu
Hudner służył w marynarce do 1973 roku, między innymi jako zastępca dowódcy lotniskowca Kitty Hawk w czasie wojny w Wietnamie. W lipcu 2013 roku, mając 88 lat, pojechał do Korei Północnej, by odzyskać szczątki Browna. Władze kazały mu wrócić jesienią, gdy pogoda będzie lepsza. Zmarł w 2017 roku. W 2018 roku wszedł do służby niszczyciel Thomas Hudner, a w 2022 roku historię obu pilotów opowiedział film „Devotion”.
Wybuch w Bostonie
Leyte pomagał jeszcze przy ewakuacji z Hungnam i obronie Wonju, po czym 19 stycznia 1951 roku zakończył turę koreańską i wrócił do Norfolk. Za Koreę dostał dwie gwiazdy bojowe i Wyróżnienie Jednostki Marynarki Wojennej. Potem znów pływał na Morze Śródziemne. 1 października 1952 roku zmienił oznaczenie na CVA-32, a w lutym 1953 roku przypłynął do Bostonu, gdzie miał iść do rezerwy. W sierpniu marynarka zmieniła plany i postanowiła przebudować go na lotniskowiec zwalczania okrętów podwodnych CVS-32.
Leyte (na pierwszym planie) w bostońskiej stoczni 25 lipca 1953 roku, obok osiemnastu lotniskowców eskortowych floty rezerwowej. Niecałe trzy miesiące później doszło tu do wybuchu.
O 15:15 16 października 1953 roku, w trakcie przebudowy, w przedziale maszynowym lewej katapulty doszło do wybuchu. W kilka minut na miejscu były wozy strażackie bazy i miasta, a pożar ugaszono dopiero o 19:57. Zginęło 37 ludzi, w tym pięciu cywilnych robotników stoczni, a 28 zostało rannych. Według bostońskiego radia publicznego WBUR to do dziś katastrofa z największą liczbą ofiar w historii bostońskiego nabrzeża. Tablicę upamiętniającą ofiary postawiono w Charlestown, niedaleko fregaty Constitution.
Pierwszy lotniskowiec do polowania na okręty podwodne
Przebudowę zakończono 4 stycznia 1954 roku i według DANFS Leyte stał się pierwszym działającym lotniskowcem zwalczania okrętów podwodnych US Navy. Wprowadził do floty samoloty Tracker i przez pięć lat, jako okręt flagowy 18 Dywizji Lotniskowców z bazą w Quonset Point, prowadził zespoły łowców z niszczycielami, ćwicząc z okrętami podwodnymi z New London. W 1958 roku dostał wyróżnienie Battle „E” dla najlepszego okrętu w swojej klasie.
Leyte ze sterowcem ZPG-2 i niszczycielem w czasie ćwiczeń zwalczania okrętów podwodnych w lutym 1958 roku.
Leyte u wyspy Vieques w 1957 roku, z trzynastoma śmigłowcami piechoty morskiej na pokładzie, w czasie ćwiczeń desantowych.
27 grudnia 1958 roku porucznik Charles Lukitsch wykonał na Leyte ostatnie lądowanie w jego służbie, 69 700. 15 maja 1959 roku okręt wycofano ze służby w Nowym Jorku i przeklasyfikowano na transportowiec samolotów AVT-10. Marynarka zaproponowała go Pensacoli jako okręt-muzeum, ale miasto odmówiło. W 1969 roku skreślono go z listy floty, a w 1970 roku sprzedano na złom.
Oś czasu
12 wydarzeńStępka
Jako Crown Point.
Leyte
Nazwa na pamiątkę bitwy z 1944 roku.
W służbie
Kapitan Henry MacComsey.
Grecja i Turcja
Pierwsze rejsy na Morze Śródziemne.
Korea
Przybycie do Sasebo z Bejrutu.
MiG-15
Zestrzelenie przez Panthera z VF-31.
Chosin
Śmierć Jessego Browna, lądowanie Hudnera.
Medal Honoru
Truman odznacza Hudnera.
Boston
Wybuch, 37 zabitych.
CVS-32
Pierwszy lotniskowiec zwalczania okrętów podwodnych.
Wycofanie
Nowy Jork.
Złom
Chesapeake w Wirginii.
Nazwa
Bitwa w zatoce Leyte z 23-26 października 1944 roku była największą bitwą morską w historii i ostatnią, w której Japonia rzuciła do walki całą flotę. Pisaliśmy o niej w wielu odcinkach tej serii, od Princetona po Zuikaku zatopionego przez samoloty Langleya. Pierwszy Leyte był hiszpańską kanonierką z 1887 roku, zdobytą przez Amerykanów, drugi okrętem remontowym z 1944 roku. CV-32 był trzecim i ostatnim okrętem tej nazwy.
Imię Jessego Browna nosiła fregata Jesse L. Brown (FF-1089), trzeci okręt US Navy nazwany na cześć czarnoskórego Amerykanina. Na jej wejściu do służby w Bostonie w 1973 roku byli żona i córka Browna oraz Hudner, który powiedział, że Brown zginął we wraku z odwagą i niezmierzoną godnością.
Fregata Jesse L. Brown u wybrzeży Guantánamo w 1979 roku. W 1994 roku przekazano ją Egiptowi.
Co warto zapamiętać
- Leyte to przykład Essexa, który nigdy nie przeszedł wielkiej modernizacji i do końca wyglądał jak okręt z 1945 roku, a mimo to walczył w Korei i otworzył epokę lotniskowców zwalczania okrętów podwodnych.
- Historia Browna i Hudnera jest opowieścią o marynarce w chwili desegregacji: czarnoskóry pilot, który przebił się przez szkolenie, i biały skrzydłowy, który zaryzykował dla niego życie.
- Wybuch w Bostonie przypomina, że najwięcej ofiar potrafiły przynieść nie walki, ale wypadki w stoczni i przy katapultach, o czym pisaliśmy przy Benningtonie.
- Imiona Browna i Hudnera nosiły potem okręty: fregata Jesse L. Brown i niszczyciel Thomas Hudner.
Źródła
- Leyte III (CV-32) – Naval History and Heritage Command, Dictionary of American Naval Fighting Ships (2017), kopia w Internet Archive
- USS Leyte (CV-32) – Wikipedia
- Jesse L. Brown – Wikipedia
- Thomas J. Hudner Jr. – Wikipedia
- USS Leyte (CV-32), kolekcja fotografii – Wikimedia Commons
- 70 years later, survivor recalls Boston ship blast that killed 37 – WBUR
Lotniskowce US Navy. Okręt po okręcie
Sebastian Baryś
Na co dzień nie zajmuję się zawodowo historią, jednak pomysł stworzenia tego serwisu dojrzewał we mnie przez kilka miesięcy. Jestem pasjonatem historii, a szczególnie okresu II wojny światowej. Dorastałem na „Sensacjach XX wieku” Bogusława Wołoszańskiego, poznając je zarówno w telewizji, jak i w formie książek oraz audycji. Pisanie publikacji pozwala mi łączyć zamiłowanie do odkrywania przeszłości z potrzebą opowiadania o niej w sposób rzetelny, przystępny i angażujący.
