USS Randolph (CV-15). Od kamikaze na Ulithi do okrętu B-59
Wieczorem 11 marca 1945 roku, gdy marynarze oglądali w hangarze film, w rufę Randolpha stojącego na kotwicy na Ulithi wbił się japoński bombowiec, który przeleciał trzy tysiące kilometrów w jedną stronę. Okręt naprawiono na miejscu, między innymi belkami z japońskiej cukrowni, i po trzech tygodniach wrócił do walki. Po wojnie podjął z oceanu Gusa Grissoma i Johna Glenna, a w październiku 1962 roku jego zespół wypłoszył na powierzchnię radziecki okręt podwodny z torpedą jądrową.
Z tej publikacji dowiesz się:
- 01Randolph wszedł do służby w październiku 1944 roku, jako jeden z Essexów z długim kadłubem. Zdążył na ostatnie pół roku wojny: naloty na Tokio, Iwo Jima, Okinawę i porty Japonii.
- 0211 marca 1945 roku japoński bombowiec, który przeleciał prawie trzy tysiące kilometrów z Kiusiu, uderzył w Randolpha stojącego na kotwicy na atolu Ulithi. W hangarze wyświetlano akurat film. Zginęło 26 lub 27 ludzi.
- 03Zamiast płynąć na remont do Kalifornii, okręt naprawiono na miejscu, z pomocą okrętu warsztatowego i stalowych belek z japońskiej cukrowni na Saipanie. Po trzech tygodniach wrócił do walki i w maju był okrętem flagowym szybkich lotniskowców.
- 04Po wojnie służył na Atlantyku. Podjął z oceanu astronautów Gusa Grissoma i Johna Glenna, a w październiku 1962 roku jego zespół zmusił do wynurzenia radziecki okręt podwodny B-59, na którym dowódca, według relacji części załogi, był gotów użyć torpedy z głowicą jądrową.
Randolph na morzu w 1945 roku. Przez większość swojej wojny był jednym z lotniskowców, które atakowały Japonię, a w maju przez kilka tygodni nosił flagę admirała Mitschera.
Wieczorem 11 marca 1945 roku marynarze Randolpha oglądali w hangarze film. Okręt stał na kotwicy na atolu Ulithi, prawie trzy tysiące kilometrów od Kiusiu, w miejscu, które flota uważała za bezpieczne. Wtedy w jego rufę wbił się japoński bombowiec, który przeleciał całą tę drogę w jedną stronę. Randolph przetrwał, wrócił do walki po trzech tygodniach, a siedemnaście lat później znalazł się w centrum jednego z najgroźniejszych momentów zimnej wojny.
Jeden z ostatnich na wojnę
Stępkę Randolpha położono 10 maja 1943 roku na pochylni numer 10 w Newport News, tej samej, z której zszedł Intrepid. Okręt należał do drugiej serii Essexów, z wydłużonym dziobem. Zwodowano go 28 czerwca 1944 roku, a matką chrzestną była Rose Gillette, żona senatora z Iowa. Do służby wszedł 9 października 1944 roku.
Randolph po wodowaniu w Newport News 28 czerwca 1944 roku. Nad dziobem transparent: „War Bonds Have Made This Possible”, czyli obligacje wojenne to umożliwiły.
Randolph w zatoce Chesapeake w czasie prób, 12 listopada 1944 roku, w kamuflażu Measure 32/17A. Zdjęcie z lotniskowca eskortowego Charger.
Po rejsie szkoleniowym koło Trynidadu przeszedł przez Kanał Panamski i 31 grudnia był w San Francisco, gdzie zabrał 12 Grupę Lotniczą. 10 lutego 1945 roku wyszedł z Ulithi z szybkimi lotniskowcami na pierwszą operację. 16 i 17 lutego jego samoloty atakowały lotniska wokół Tokio i zakłady silników lotniczych w Tachikawie, potem wspierały desant na Iwo Jimę. Na koniec rajdu okręt wrócił na Ulithi.
Kamikaze w kinie
Japończycy nazwali tę akcję operacją Tan nr 2. 11 marca z lotniska Kanoya na Kiusiu wystartowały 24 dwusilnikowe bombowce Yokosuka P1Y „Frances”, każdy z bombą 800 kilogramów. Miały dolecieć do Ulithi, około trzech tysięcy kilometrów, i rozbić się na pokładach amerykańskich lotniskowców stojących na kotwicy. Lot w jedną stronę był na granicy ich zasięgu. Kilka maszyn zawróciło z usterkami, inne wylądowały na Yap albo wodowały. Do Ulithi, po zapadnięciu zmroku, doleciały dwie.
Jeden bombowiec uderzył w prawą burtę Randolpha na rufie, tuż pod pokładem lotniczym. Wielu marynarzy siedziało wtedy w hangarze, gdzie wyświetlano film. Zginęło 26 lub 27 ludzi, zależnie od sposobu liczenia, a 105 zostało rannych. Drugi samolot pomylił drogę z wieżą sygnałową na wysepce Sorlen ze statkiem i rozbił się na lądzie.
Dowódca okrętu, a za nim admirał Spruance, ocenili, że uszkodzeń nie da się naprawić nawet w Pearl Harbor i Randolph musi płynąć do Kalifornii. Oznaczało to około pięciu miesięcy poza wojną, w tym całą bitwę o Okinawę. Oficer odpowiedzialny za katapulty, komandor podporucznik Samuel Humphreys, przekonał ich jednak, że okręt można naprawić na miejscu, z pomocą okrętu warsztatowego Jason, który stał w pobliżu.
Randolph przy burcie okrętu warsztatowego Jason na Ulithi 13 marca 1945 roku, dwa dni po trafieniu. Na rufie pokładu lotniczego widać zniszczenia. Zdjęcie z wodnosamolotu krążownika Miami.
Była to według marynarki najbardziej rozległa naprawa na morzu w jej historii. Najpierw przeniesiono na rufę silnik z dziobowego zespołu hamującego, żeby zastąpić zniszczony, i okręt szybko mógł znów przyjmować samoloty i bronić się sam. Potem przez całą dobę wymieniano konstrukcje pokładu hangarowego, szyb podnośnika i podpory pokładu lotniczego, powyginane przez pożar. Zużyto 29 ton stalowych elementów, w tym belki dwuteowe z japońskiej cukrowni na zdobytym Saipanie, i ponad 17 metrów sześciennych drewna na pokład lotniczy. Randolph był gotowy 1 kwietnia, w dniu desantu na Okinawę.
„Ta decyzja, żeby zostać na froncie, pozwoliła nam skończyć wojnę w pełnej gotowości. Nie wiem, ile czasu spędzilibyśmy w stoczni, gdybyśmy wrócili do kraju, a utrata Randolpha w tamtej chwili byłaby poważna. Slingin’ Sam uratował sytuację”
Kontekst„Slingin’ Sam” to przydomek Samuela Humphreysa, oficera odpowiedzialnego za katapulty.
Okręt flagowy Mitschera
7 kwietnia Randolph dołączył do szybkich lotniskowców pod Okinawą. Jego samoloty osłaniały flotę, wspierały wojska na wyspie i atakowały lotniska na Kiusiu, z których startowały kamikaze. 11 maja dwa samoloty kamikaze ciężko uszkodziły Bunker Hilla, okręt flagowy wiceadmirała Marca Mitschera, a trzy dni później Enterprise, na który admirał przeniósł flagę. 15 maja Mitscher przeszedł na Randolpha, który do końca maja był okrętem flagowym całego zespołu szybkich lotniskowców.
Płonący Bunker Hill po trafieniu dwoma samolotami kamikaze 11 maja 1945 roku. Po lewej krążownik Wilkes-Barre, po prawej Randolph, który cztery dni później przejął rolę okrętu flagowego.
Nieszczęście przyszło jednak z własnej strony. 7 czerwca, gdy okręt uzupełniał zapasy na Filipinach, myśliwiec P-38 Lightning lotnictwa armii, ćwiczący loty koszące, stracił panowanie i rozbił się na pokładzie Randolpha. Zginęło trzynastu marynarzy, spłonęło dziesięć samolotów. Jason naprawił okręt w cztery dni.
Randolph na kotwicy na zachodnim Pacyfiku w czerwcu 1945 roku, przed ostatnimi nalotami na Japonię.
W lipcu i sierpniu jego samoloty atakowały lotniska wokół Tokio, promy kolejowe między Honsiu a Hokkaido w cieśninie Tsugaru, pancernik Nagato zamaskowany przy nabrzeżu w Jokosuce i okręty na Morzu Wewnętrznym, gdzie ciężko uszkodzono pancernik-lotniskowiec Hyuga. Ostatni nalot, na lotnisko Kisarazu, wykonały rano 15 sierpnia, w dniu kapitulacji Japonii. Za wojnę Randolph dostał trzy gwiazdy bojowe.
Randolph i brytyjski lotniskowiec Indefatigable u wybrzeży Japonii w sierpniu 1945 roku. Po kapitulacji duże lotniskowce zostały na morzu w pełnej gotowości, na wypadek gdyby kapitulacja okazała się podstępem.
Na Atlantyku
Po wojnie Randolph przeszedł na Atlantyk. Przewoził żołnierzy z Morza Śródziemnego, potem szkolił rezerwistów i kadetów. 25 lutego 1948 roku odszedł do rezerwy w Filadelfii. W Norfolk przeszedł modernizację SCB-27A, a 1 lipca 1953 roku wrócił do służby jako lotniskowiec uderzeniowy CVA-15. W latach 1955-1956 dostał pokład kątowy i zamknięty dziób. Jako pierwszy lotniskowiec Floty Atlantyku wystrzelił ze swojego pokładu pocisk manewrujący Regulus.
Randolph po modernizacji SCB-27A, między 1953 a 1955 rokiem. Nowa nadbudówka, bez wież dział 127 mm na pokładzie lotniczym, jeszcze bez pokładu kątowego.
Przez następne lata pływał głównie na Morzu Śródziemnym z 6 Flotą. W czasie kryzysu sueskiego jesienią 1956 roku jego samoloty osłaniały ewakuację Amerykanów z Aleksandrii. W 1957 roku patrolował wschodnią część Morza Śródziemnego w czasie kryzysu syryjskiego. 31 marca 1959 roku stał się lotniskowcem zwalczania okrętów podwodnych CVS-15.
Randolph na kotwicy w czasie Międzynarodowego Przeglądu Floty w Hampton Roads 12 czerwca 1957 roku. W tle lotniskowce Valley Forge i Leyte.
Śmigłowiec HSS-1 Seabat z dywizjonu HS-9 ląduje na Randolphie 15 lipca 1959 roku, kilka miesięcy po przemianowaniu okrętu na lotniskowiec zwalczania okrętów podwodnych.
Grissom i Glenn
21 lipca 1961 roku Randolph był okrętem ratowniczym lotu Mercury-Redstone 4, drugiego amerykańskiego lotu załogowego. Po wodowaniu kapsuły Liberty Bell 7 przedwcześnie odpadł jej właz. Do środka wlała się woda i Gus Grissom musiał ratować się wpław. Śmigłowiec piechoty morskiej próbował podnieść kapsułę, ale była za ciężka i zatonęła. Grissoma podjął drugi śmigłowiec. Kapsułę wydobyto z dna oceanu dopiero w 1999 roku.
Śmigłowiec piechoty morskiej próbuje podnieść tonącą kapsułę Liberty Bell 7 po locie Gusa Grissoma, 21 lipca 1961 roku. Próba się nie udała. Na horyzoncie lotniskowiec.
20 lutego 1962 roku John Glenn jako pierwszy Amerykanin okrążył Ziemię. Po trzech okrążeniach kapsuła Friendship 7 wodowała w pobliżu niszczyciela Noa, który ją podjął, a Glenna przewieziono śmigłowcem na Randolpha, główny okręt ratowniczy tej misji. Tam przeszedł pierwsze badania lekarskie po locie.
John Glenn, w środku, z zespołem lekarzy na pokładzie Randolpha 20 lutego 1962 roku, po pierwszym amerykańskim locie orbitalnym.
27 października 1962
W październiku 1962 roku, w czasie kryzysu kubańskiego, Randolph dowodził jednym z zespołów poszukiwawczo-uderzeniowych, które na Morzu Sargassowym i Karaibach tropiły cztery radzieckie okręty podwodne wysłane w stronę Kuby. Amerykanie nie wiedzieli, że każdy z nich ma na pokładzie torpedę z głowicą jądrową. 27 października, w najgorętszym dniu kryzysu, samoloty i niszczyciele zespołu Randolpha wykryły okręt B-59 i zaczęły zrzucać na niego ćwiczebne bomby głębinowe, sygnał, że ma się wynurzyć i dać się zidentyfikować.
Na B-59 od kilku dni nie było łączności z Moskwą. W przedziałach panował upał, brakowało powietrza i wody, a załoga nie wiedziała, czy na górze nie trwa już wojna. Według późniejszych relacji członków załogi dowódca, kapitan Walentin Sawicki, uznał wybuchy za atak i kazał przygotować torpedę jądrową. Do jej użycia potrzebna była jednak zgoda trzech oficerów. Szef sztabu flotylli, Wasilij Archipow, nie zgodził się i przekonał Sawickiego, żeby się wynurzyć i czekać na rozkazy.
Radziecki okręt podwodny B-59 zmuszony do wynurzenia przez amerykańskie okręty na Karaibach koło Kuby, październik 1962 roku.
Czy B-59 był o krok od użycia broni jądrowej?
Relacja o torpedzie gotowej do strzału
Opiera się głównie na wspomnieniach oficera łączności Wadima Orłowa, opublikowanych po 2002 roku. Według niej Sawicki kazał uzbroić torpedę i tylko sprzeciw Archipowa zapobiegł jej użyciu. Ta wersja zrobiła z Archipowa „człowieka, który uratował świat”.
Wersja ostrożniejsza
Inni członkowie załogi i część historyków wskazują, że dowódca był pod silną presją, ale do przygotowania torpedy do strzału nie doszło, a sama procedura wymagała rozkazu z Moskwy. Źródła są radzieckie i spisane po latach, więc nie da się ich zweryfikować dokumentami z okrętu.
Zasada ocenyPewne jest to, że B-59 przez kilka godzin był osaczony, że nie miał łączności i że miał na pokładzie torpedę z głowicą jądrową. Załogi amerykańskich okrętów o tej torpedzie nie wiedziały.
W kolejnych latach Randolph pływał na Atlantyku, na Karaibach i do Europy. 1 kwietnia 1964 roku, w czasie nocnego sztormu u przylądka Henry, oderwał się od okrętu i wpadł do morza podnośnik burtowy numer 3 razem z samolotem Tracker, ciągnikiem i pięcioma ludźmi. Niszczyciel Holder uratował trzech, dwóch zaginęło.
Randolph jako lotniskowiec zwalczania okrętów podwodnych w 1967 roku, z 56 Grupą Lotniczą na pokładzie. Do okrętu podchodzi śmigłowiec Sea King.
W sierpniu 1968 roku Departament Obrony ogłosił wycofanie Randolpha razem z 49 innymi okrętami, żeby zaoszczędzić pieniądze w budżecie na 1969 rok. 13 lutego 1969 roku wycofano go ze służby w Bostonie. W 1975 roku sprzedano go na złom za 1,56 miliona dolarów i pocięto w Kearny w New Jersey. Jedna z jego kotwic stoi dziś nad rzeką w Toms River, inna w parku weteranów w Lebanon w stanie Missouri.
Oś czasu
13 wydarzeńStępka
Newport News, pochylnia nr 10.
W służbie
Druga seria Essexów.
Tokio
Pierwsze naloty.
Ulithi
Operacja Tan nr 2, 26-27 zabitych.
Naprawa na miejscu
Gotowy w dniu desantu na Okinawę.
Okręt flagowy
Mitscher przenosi flagę na Randolpha.
Ostatni nalot
Kisarazu, rano w dniu kapitulacji.
CVA-15
Po modernizacji SCB-27A.
Suez
Osłona ewakuacji z Aleksandrii.
CVS-15
Lotniskowiec zwalczania okrętów podwodnych.
John Glenn
Pierwszy amerykański lot orbitalny.
B-59
Radziecki okręt podwodny zmuszony do wynurzenia.
Koniec służby
Boston.
Nazwa
Peyton Randolph, prawnik z Wirginii, był w 1774 roku pierwszym przewodniczącym Kongresu Kontynentalnego. Zmarł w 1775 roku, zanim Kongres ogłosił niepodległość. Pierwszym okrętem jego imienia była fregata marynarki kontynentalnej, która w marcu 1778 roku wyleciała w powietrze w walce z brytyjskim okrętem liniowym Yarmouth. Zginęła prawie cała załoga. CV-15 był drugim okrętem US Navy nazwanym Randolph.
Co warto zapamiętać
- Atak na Ulithi pokazał, że nawet główne kotwicowisko floty, tysiące kilometrów od Japonii, nie było bezpieczne. Operacja Tan nr 2 była jednym z najdalszych lotów kamikaze w całej wojnie.
- Naprawa Randolpha na Ulithi to przykład, jak ogromne zaplecze pływające miała US Navy w 1945 roku. Okręt, który w innych warunkach wypadłby z wojny na pięć miesięcy, wrócił do walki po trzech tygodniach.
- W drugiej karierze Randolph był okrętem zimnej wojny na Atlantyku. Kryzys sueski, program Mercury i kryzys kubański to trzy momenty, w których pojawiał się tam, gdzie decydowało się o polityce, a nie o bitwach.
- Spotkanie z B-59 jest dziś jednym z najczęściej przytaczanych przykładów tego, jak blisko świat był wojny jądrowej w październiku 1962 roku. Załoga Randolpha nie mogła wtedy wiedzieć, co dzieje się pod wodą.
Źródła
- USS Randolph (CV-15) – Wikipedia
- Randolph II (CV-15) – Naval History and Heritage Command, Dictionary of American Naval Fighting Ships
- Operation Tan No. 2 – Wikipedia
- Operation Tan No. 2: The Japanese Attack on Task Force 58’s Anchorage at Ulithi – CombinedFleet.com
- Soviet submarine B-59 – Wikipedia
- The Submarines of October – National Security Archive, George Washington University
- Mercury-Redstone 4 – Wikipedia
- Mercury-Atlas 6 – Wikipedia
- USS Randolph (CV-15), kolekcja fotografii – Wikimedia Commons
Lotniskowce US Navy. Okręt po okręcie
Sebastian Baryś
Na co dzień nie zajmuję się zawodowo historią, jednak pomysł stworzenia tego serwisu dojrzewał we mnie przez kilka miesięcy. Jestem pasjonatem historii, a szczególnie okresu II wojny światowej. Dorastałem na „Sensacjach XX wieku” Bogusława Wołoszańskiego, poznając je zarówno w telewizji, jak i w formie książek oraz audycji. Pisanie publikacji pozwala mi łączyć zamiłowanie do odkrywania przeszłości z potrzebą opowiadania o niej w sposób rzetelny, przystępny i angażujący.
