21września
gotowyGrodno pada, obrazy Warszawy wyjeżdżają
Armia Czerwona zajmuje Grodno i rozstrzeliwuje około trzystu obrońców. W Warszawie jednodniowy rozejm wypuszcza korpus dyplomatyczny, a z nim materiał filmowy z oblężenia.
Seria chronologiczna VardisKampania 1939.
Kampania 1939.
Dzień po dniu
Od pierwszych nalotów i walk granicznych po ostatni rozkaz gen. Franciszka Kleeberga. Trzydzieści sześć dni, w których państwo przegrało kampanię, ale zachowało ciągłość i nie zakończyło walki.
36dni kampanii
2agresorów
01 IXpoczątek
06 Xostatnia kapitulacja
Wojsko Polskie · 1939Fot. autor nieznany · domena publiczna (Polska) · kadr 16:9
Dzień 01 / 36
Wojna zaczyna się o świcie
Niemcy uderzają bez wypowiedzenia wojny. Walczą Westerplatte, Poczta Polska, Mokra, Mława i dziesiątki placówek na całej granicy.
Status redakcyjnyOpublikowany
Czytaj pierwszy dzień →Pełna chronologia
Kalendarz kampanii
Każdy wpis odpowiada jednej dobie. Pokazujemy równolegle działania wojsk, los cywilów, decyzje dowództwa i reakcje międzynarodowe.
Wrzesień 1939
30 dni01września
opublikowanyWojna zaczyna się o świcie
Niemcy uderzają bez wypowiedzenia wojny. Walczą Westerplatte, Poczta Polska, Mokra, Mława i dziesiątki placówek na całej granicy.
Czytaj dzień →02września
opublikowanyObrona granic zaczyna pękać
Trwają walki na Pomorzu, pod Mławą i na kierunku częstochowsko-piotrkowskim. Polskie armie próbują utrzymać ciągłość frontu.
Czytaj dzień →03września
opublikowanyEuropa wchodzi do wojny
Wielka Brytania i Francja wypowiadają Niemcom wojnę. Warszawa świętuje, lecz pod Mławą, na Pomorzu i Wybrzeżu polskie położenie nadal się pogarsza.
Czytaj dzień →04września
opublikowanyOdwrót z pozycji granicznych
Całe armie cofają się spod Mławy, z Pomorza i Górnego Śląska. Pod Borowskimi Górami trwa walka o drogę na Piotrków, Luftwaffe niszczy Sulejów, a Wehrmacht morduje mieszkańców Częstochowy i Sieradza.
Czytaj dzień →05września
opublikowanyBitwa o tempo odwrotu
Pod Piotrkowem pęka obrona na kierunku łódzkim i otwiera się droga na Warszawę. Z Warszawy wyjeżdżają rząd i złoto Banku Polskiego, a Wehrmacht wkracza do Bydgoszczy.
Czytaj dzień →06września
opublikowanyNiemcy w Krakowie, rząd opuszcza Warszawę
Niemcy wchodzą do niebronionego Krakowa, a Naczelny Wódz nakazuje odwrót za Wisłę, Dunajec i San. Wieczorem stolicę opuszczają rząd i Naczelne Dowództwo.
Czytaj dzień →07września
opublikowanyWesterplatte kapituluje
Po siedmiu dniach i trzynastu odpartych szturmach kończy się obrona składnicy. Pod Różanem pęka linia Narwi, a Francuzi wchodzą do Zagłębia Saary.
Czytaj dzień →08września
opublikowanyNiemieckie czołgi pod Warszawą
Oddziały 4 Dywizji Pancernej docierają na przedmieścia stolicy i zostają zatrzymane na barykadach Ochoty. Pod Iłżą rozpada się Armia „Prusy”, a pod Ciepielowem Wehrmacht rozstrzeliwuje jeńców.
Czytaj dzień →09września
opublikowanyPolacy uderzają nad Bzurą
Armia „Poznań” rozpoczyna największą polską operację zaczepną kampanii, atakując odsłonięte skrzydło niemieckiej 8 Armii. Pod Warszawą 4 Dywizja Pancerna przegrywa drugi dzień walk.
Czytaj dzień →10września
opublikowanyNiemiecki marsz zostaje zakłócony
Polacy rozbijają nad Bzurą niemiecką 30 Dywizję Piechoty i biorą około tysiąca jeńców. Nad Narwią pada Wizna, a Naczelny Wódz dzieli armię na dwa fronty.
Czytaj dzień →11września
opublikowanySukces, którego nie można wykorzystać bez końca
Polacy odzyskują Łowicz i zmuszają Niemców do wstrzymania natarcia na Warszawę, po czym rozkaz gen. Bortnowskiego przerywa natarcie i miasto zostaje oddane.
Czytaj dzień →12września
opublikowanyAbbeville i kres nadziei na wielką ofensywę
Najwyższa Rada Wojenna aliantów rezygnuje z dużej operacji lądowej na Zachodzie, nie zapraszając Polski. Tego samego dnia zaczyna się obrona Lwowa.
Czytaj dzień →13września
opublikowanyDruga faza bitwy nad Bzurą
Polacy zmieniają kierunek natarcia, próbując przebić się ku Warszawie. Niemcy forsują Wisłę, a Luftwaffe niszczy Frampol.
Czytaj dzień →14września
opublikowanyGdynia zajęta, Wybrzeże walczy dalej
Wojska niemieckie wchodzą do Gdyni, a obrona przenosi się na Kępę Oksywską i Hel. Pod Brześciem odparto szturm czołgów Guderiana, a ORP „Orzeł” zostaje internowany w Tallinie.
Czytaj dzień →15września
opublikowanyPierścień wokół polskich armii
Niemcy domykają okrążenie Warszawy, a pod Jaworowem polska dywizja rozbija batalion pułku SS. W Moskwie podpisano układ z Japonią, otwierający Stalinowi drogę na zachód.
Czytaj dzień →16września
opublikowanyOstatnia droga przez Puszczę Kampinoską
Zgrupowania znad Bzury zaczynają przebijać się do Warszawy przez Brochów i puszczę. Gen. Rómmel odrzuca pierwszą niemiecką propozycję kapitulacji stolicy.
Czytaj dzień →17września
opublikowanyZwiązek Radziecki atakuje Polskę
Armia Czerwona przekracza wschodnią granicę siłami 620 tysięcy żołnierzy. Naczelny Wódz nakazuje wycofanie ku Rumunii, a wieczorem władze opuszczają kraj.
Czytaj dzień →18września
opublikowanyWładze przekraczają granicę Rumunii
Naczelny Wódz opuszcza kraj, a Rumunia internuje polskie władze. Nad Bzurą wygasają zorganizowane walki, a w Śladowie Wehrmacht rozstrzeliwuje ponad trzysta osób.
Czytaj dzień →19września
opublikowanyUpada Kępa Oksywska
Kończy się lądowa obrona rejonu Gdyni, a płk Dąbek ginie w ostatnim natarciu. Hitler ogłasza w Gdańsku zwycięstwo, Sowieci zajmują Wilno.
Czytaj dzień →20września
opublikowanyGrodno stawia opór Armii Czerwonej
Żołnierze, ochotnicy i młodzież bronią miasta przed radzieckimi czołgami. Pod Tomaszowem Lubelskim kapitulują armie „Kraków” i „Lublin”.
Czytaj dzień →Dzień 21 · Grodno · Warszawa · Lwów · Berlin
22września
gotowyLwów kapituluje przed Armią Czerwoną
Dowództwo miasta wybiera kapitulację wobec Sowietów. W Brześciu niemieckie i radzieckie oddziały manifestują współpracę agresorów.
23września
gotowyWarszawa traci prąd, wodę i głos
Ostrzał niszczy Elektrownię Miejską i Stację Filtrów, a Polskie Radio nadaje ostatnią audycję. Pod Krasnobrodem ułani odbijają miasteczko w szarży na niemiecką kawalerię.
24września
gotowyArtyleria zaciska oblężenie stolicy
W oblężonej Warszawie przestają działać filtry i miasto zostaje bez wody pitnej. Niemcy kończą przygotowania do generalnego szturmu.
25września
gotowyCzarny poniedziałek Warszawy
Luftwaffe i niemiecka artyleria przeprowadzają zmasowany atak na stolicę, powodując pożary, ofiary i załamanie infrastruktury. Na Helu bateria cyplowa zmusza do odwrotu dwa niemieckie pancerniki.
26września
gotowyObrona Warszawy osiąga granice wytrzymałości
Niemiecki szturm zdobywa Fort Czerniakowski i Fort Dąbrowskiego, ale nie przełamuje obrony. Wieczorem gen. Rómmel decyduje o rokowaniach, a do miasta dociera rozkaz o utworzeniu konspiracji.
27września
gotowyWarszawa podejmuje decyzję o kapitulacji
Parlamentariusze przechodzą linię frontu, gen. Czuma nakazuje zaprzestanie walk, a rozejm wchodzi w życie o godzinie czternastej. Tego samego dnia powstaje konspiracyjna Służba Zwycięstwu Polski.
28września
gotowyWarszawa kapituluje, agresorzy wyznaczają granicę
Gen. Kutrzeba i gen. Blaskowitz podpisują akt kapitulacji Warszawy. W Moskwie Niemcy i ZSRR zawierają traktat o granicach i przyjaźni, a na Wołyniu zgrupowanie KOP wygrywa bitwę pod Szackiem.
29września
gotowyModlin kapituluje, żołnierze wychodzą z Warszawy
Gen. Thommée poddaje twierdzę Modlin po dniu dłuższej obronie niż stolica. W Warszawie oddziały składają broń, a w rumuńskim Bicaz prezydent Mościcki podpisuje rezygnację i wskazuje następcę.
30września
gotowyOdtwarza się legalna władza na emigracji
Władysław Raczkiewicz obejmuje urząd prezydenta, a Władysław Sikorski staje na czele rządu. Państwo polskie zachowuje ciągłość prawną.
Październik 1939
6 dni01października
gotowyOstatnie walki z Armią Czerwoną pod Wytycznem
Zgrupowanie KOP gen. Orlika-Rückemanna toczy ostatnią bitwę z Armią Czerwoną i zostaje rozwiązane; część żołnierzy dociera do SGO „Polesie”. Na Helu kadm. Unrug proponuje Niemcom zaprzestanie walki, a Wehrmacht obejmuje całą Warszawę.
02października
gotowyHel kapituluje, zaczyna się bitwa pod Kockiem
Kończy się obrona Półwyspu Helskiego. Na Lubelszczyźnie SGO „Polesie” gen. Franciszka Kleeberga rozpoczyna ostatnią dużą bitwę kampanii.
03października
gotowyKleeberg wiąże niemieckie siły
Polskie oddziały manewrują w rejonie Kocka, Serokomli i Woli Gułowskiej, próbując rozbić elementy niemieckiego XIV Korpusu Zmotoryzowanego.
04października
gotowyOstatnia regularna bitwa trwa
Niemcy zajmują opuszczone Kock i Serokomlę oraz cmentarz w Woli Gułowskiej, ale natarcie na Adamów zostaje odparte. Do bitwy wchodzi druga dywizja zmotoryzowana, a wieczorem Kleeberg planuje na stacji w Krzywdzie ostatnie polskie natarcie kampanii.
05października
gotowyZwycięstwa taktyczne, których nie można już wykorzystać
Polacy zdobywają Wolę Gułowską z klasztorem i cmentarzem, a kawaleria wychodzi na tyły 13 Dywizji Zmotoryzowanej, która się wycofuje. Po wystrzelaniu ostatnich pocisków gen. Kleeberg nakazuje zaprzestanie walki. W Warszawie Hitler odbiera defiladę zwycięstwa.
06października
gotowyMilkną ostatnie regularne oddziały
W pałacu Jabłonowskich w Kocku gen. Kleeberg podpisuje kapitulację SGO „Polesie”. Kończy się kampania, ale nie polski opór: walka będzie kontynuowana w konspiracji i na frontach poza krajem.
01 / ŹRÓDŁA
Fakty przed legendą
Daty, liczby i relacje porównujemy między opracowaniami. Spory — jak godzina pierwszego nalotu na Wieluń — zaznaczamy zamiast rozstrzygać pozorną pewnością.
02 / SKALA
Nie tylko wielkie bitwy
Obok armii i dywizji pokazujemy pocztowców, kolejarzy, personel szpitali, uchodźców oraz miasta, które od pierwszego dnia znalazły się pod bombami.
03 / CIĄGŁOŚĆ
Każda północ zmienia sytuację
Każdy odcinek kończy się bilansem doby i pytaniem, z jakim problemem dowódcy, żołnierze i cywile wejdą w następny dzień.