Kampania 1939.
Dzień po dniu
Od pierwszych nalotów i walk granicznych po ostatni rozkaz gen. Franciszka Kleeberga. Trzydzieści sześć dni, w których państwo przegrało kampanię, ale zachowało ciągłość i nie zakończyło walki.
Wojsko Polskie · 1939Fot. autor nieznany · domena publiczna (Polska) · kadr 16:9
Wojna zaczyna się o świcie
Niemcy uderzają bez wypowiedzenia wojny. Walczą Westerplatte, Poczta Polska, Mokra, Mława i dziesiątki placówek na całej granicy.
Kalendarz kampanii
Każdy wpis odpowiada jednej dobie. Pokazujemy równolegle działania wojsk, los cywilów, decyzje dowództwa i reakcje międzynarodowe.
Wrzesień 1939
30 dniWojna zaczyna się o świcie
Niemcy uderzają bez wypowiedzenia wojny. Walczą Westerplatte, Poczta Polska, Mokra, Mława i dziesiątki placówek na całej granicy.
Czytaj dzień →Obrona granic zaczyna pękać
Trwają walki na Pomorzu, pod Mławą i na kierunku częstochowsko-piotrkowskim. Polskie armie próbują utrzymać ciągłość frontu.
Czytaj dzień →Europa wchodzi do wojny
Wielka Brytania i Francja wypowiadają Niemcom wojnę. Warszawa świętuje, lecz pod Mławą, na Pomorzu i Wybrzeżu polskie położenie nadal się pogarsza.
Czytaj dzień →Odwrót z pozycji granicznych
Całe armie cofają się spod Mławy, z Pomorza i Górnego Śląska. Pod Borowskimi Górami trwa walka o drogę na Piotrków, Luftwaffe niszczy Sulejów, a Wehrmacht morduje mieszkańców Częstochowy i Sieradza.
Czytaj dzień →Bitwa o tempo odwrotu
Pod Piotrkowem pęka obrona na kierunku łódzkim i otwiera się droga na Warszawę. Z Warszawy wyjeżdżają rząd i złoto Banku Polskiego, a Wehrmacht wkracza do Bydgoszczy.
Czytaj dzień →Niemcy w Krakowie, rząd opuszcza Warszawę
Niemcy wchodzą do niebronionego Krakowa, a Naczelny Wódz nakazuje odwrót za Wisłę, Dunajec i San. Wieczorem stolicę opuszczają rząd i Naczelne Dowództwo.
Czytaj dzień →Westerplatte kapituluje
Po siedmiu dniach i trzynastu odpartych szturmach kończy się obrona składnicy. Pod Różanem pęka linia Narwi, a Francuzi wchodzą do Zagłębia Saary.
Czytaj dzień →Niemieckie czołgi pod Warszawą
Oddziały 4 Dywizji Pancernej docierają na przedmieścia stolicy i zostają zatrzymane na barykadach Ochoty. Pod Iłżą rozpada się Armia „Prusy”, a pod Ciepielowem Wehrmacht rozstrzeliwuje jeńców.
Czytaj dzień →Polacy uderzają nad Bzurą
Armia „Poznań” rozpoczyna największą polską operację zaczepną kampanii, atakując odsłonięte skrzydło niemieckiej 8 Armii. Pod Warszawą 4 Dywizja Pancerna przegrywa drugi dzień walk.
Czytaj dzień →Niemiecki marsz zostaje zakłócony
Polacy rozbijają nad Bzurą niemiecką 30 Dywizję Piechoty i biorą około tysiąca jeńców. Nad Narwią pada Wizna, a Naczelny Wódz dzieli armię na dwa fronty.
Czytaj dzień →Sukces, którego nie można wykorzystać bez końca
Polacy odzyskują Łowicz i zmuszają Niemców do wstrzymania natarcia na Warszawę, po czym rozkaz gen. Bortnowskiego przerywa natarcie i miasto zostaje oddane.
Czytaj dzień →Abbeville i kres nadziei na wielką ofensywę
Najwyższa Rada Wojenna aliantów rezygnuje z dużej operacji lądowej na Zachodzie, nie zapraszając Polski. Tego samego dnia zaczyna się obrona Lwowa.
Czytaj dzień →Druga faza bitwy nad Bzurą
Polacy zmieniają kierunek natarcia, próbując przebić się ku Warszawie. Niemcy forsują Wisłę, a Luftwaffe niszczy Frampol.
Czytaj dzień →Gdynia zajęta, Wybrzeże walczy dalej
Wojska niemieckie wchodzą do Gdyni, a obrona przenosi się na Kępę Oksywską i Hel. Pod Brześciem odparto szturm czołgów Guderiana, a ORP „Orzeł” zostaje internowany w Tallinie.
Czytaj dzień →Pierścień wokół polskich armii
Niemcy domykają okrążenie Warszawy, a pod Jaworowem polska dywizja rozbija batalion pułku SS. W Moskwie podpisano układ z Japonią, otwierający Stalinowi drogę na zachód.
Czytaj dzień →Ostatnia droga przez Puszczę Kampinoską
Zgrupowania znad Bzury zaczynają przebijać się do Warszawy przez Brochów i puszczę. Gen. Rómmel odrzuca pierwszą niemiecką propozycję kapitulacji stolicy.
Czytaj dzień →Związek Radziecki atakuje Polskę
Armia Czerwona przekracza wschodnią granicę siłami 620 tysięcy żołnierzy. Naczelny Wódz nakazuje wycofanie ku Rumunii, a wieczorem władze opuszczają kraj.
Czytaj dzień →Władze przekraczają granicę Rumunii
Naczelny Wódz opuszcza kraj, a Rumunia internuje polskie władze. Nad Bzurą wygasają zorganizowane walki, a w Śladowie Wehrmacht rozstrzeliwuje ponad trzysta osób.
Czytaj dzień →Upada Kępa Oksywska
Kończy się lądowa obrona rejonu Gdyni, a płk Dąbek ginie w ostatnim natarciu. Hitler ogłasza w Gdańsku zwycięstwo, Sowieci zajmują Wilno.
Czytaj dzień →Grodno stawia opór Armii Czerwonej
Żołnierze, ochotnicy i młodzież bronią miasta przed radzieckimi czołgami. Pod Tomaszowem Lubelskim kapitulują armie „Kraków” i „Lublin”.
Czytaj dzień →Grodno pada, obrazy Warszawy wyjeżdżają
Armia Czerwona zajmuje Grodno i rozstrzeliwuje około trzystu obrońców. W Warszawie jednodniowy rozejm wypuszcza korpus dyplomatyczny, a z nim materiał filmowy z oblężenia.
Czytaj dzień →Lwów kapituluje przed Armią Czerwoną
Dowództwo miasta wybiera kapitulację wobec Sowietów. W Brześciu niemieckie i radzieckie oddziały manifestują współpracę agresorów.
Czytaj dzień →Warszawa traci prąd, wodę i głos
Ostrzał niszczy Elektrownię Miejską i Stację Filtrów, a Polskie Radio nadaje ostatnią audycję. Pod Krasnobrodem ułani odbijają miasteczko w szarży na niemiecką kawalerię.
Czytaj dzień →Artyleria zaciska oblężenie stolicy
W oblężonej Warszawie przestają działać filtry i miasto zostaje bez wody pitnej. Niemcy kończą przygotowania do generalnego szturmu.
Czytaj dzień →Czarny poniedziałek Warszawy
Luftwaffe i niemiecka artyleria przeprowadzają zmasowany atak na stolicę, powodując pożary, ofiary i załamanie infrastruktury. Na Helu bateria cyplowa zmusza do odwrotu dwa niemieckie pancerniki.
Czytaj dzień →Obrona Warszawy osiąga granice wytrzymałości
Niemiecki szturm zdobywa Fort Czerniakowski i Fort Dąbrowskiego, ale nie przełamuje obrony. Wieczorem gen. Rómmel decyduje o rokowaniach, a do miasta dociera rozkaz o utworzeniu konspiracji.
Czytaj dzień →Warszawa podejmuje decyzję o kapitulacji
Parlamentariusze przechodzą linię frontu, gen. Czuma nakazuje zaprzestanie walk, a rozejm wchodzi w życie o godzinie czternastej. Tego samego dnia powstaje konspiracyjna Służba Zwycięstwu Polski.
Czytaj dzień →Warszawa kapituluje, agresorzy wyznaczają granicę
Gen. Kutrzeba i gen. Blaskowitz podpisują akt kapitulacji Warszawy. W Moskwie Niemcy i ZSRR zawierają traktat o granicach i przyjaźni, a na Wołyniu zgrupowanie KOP wygrywa bitwę pod Szackiem.
Czytaj dzień →Modlin kapituluje, żołnierze wychodzą z Warszawy
Gen. Thommée poddaje twierdzę Modlin po dniu dłuższej obronie niż stolica. W Warszawie oddziały składają broń, a w rumuńskim Bicaz prezydent Mościcki podpisuje rezygnację i wskazuje następcę.
Czytaj dzień →Odtwarza się legalna władza na emigracji
Władysław Raczkiewicz obejmuje urząd prezydenta, a Władysław Sikorski staje na czele rządu. Państwo polskie zachowuje ciągłość prawną.
Czytaj dzień →Październik 1939
6 dniOstatnie walki z Armią Czerwoną pod Wytycznem
Zgrupowanie KOP gen. Orlika-Rückemanna toczy ostatnią bitwę z Armią Czerwoną i zostaje rozwiązane; część żołnierzy dociera do SGO „Polesie”. Na Helu kadm. Unrug proponuje Niemcom zaprzestanie walki, a Wehrmacht obejmuje całą Warszawę.
Czytaj dzień →Hel kapituluje, zaczyna się bitwa pod Kockiem
Kończy się obrona Półwyspu Helskiego. Na Lubelszczyźnie SGO „Polesie” gen. Franciszka Kleeberga rozpoczyna ostatnią dużą bitwę kampanii.
Czytaj dzień →Kleeberg wiąże niemieckie siły
Polskie oddziały manewrują w rejonie Kocka, Serokomli i Woli Gułowskiej, próbując rozbić elementy niemieckiego XIV Korpusu Zmotoryzowanego.
Czytaj dzień →Ostatnia regularna bitwa trwa
Niemcy zajmują opuszczone Kock i Serokomlę oraz cmentarz w Woli Gułowskiej, ale natarcie na Adamów zostaje odparte. Do bitwy wchodzi druga dywizja zmotoryzowana, a wieczorem Kleeberg planuje na stacji w Krzywdzie ostatnie polskie natarcie kampanii.
Czytaj dzień →Zwycięstwa taktyczne, których nie można już wykorzystać
Polacy zdobywają Wolę Gułowską z klasztorem i cmentarzem, a kawaleria wychodzi na tyły 13 Dywizji Zmotoryzowanej, która się wycofuje. Po wystrzelaniu ostatnich pocisków gen. Kleeberg nakazuje zaprzestanie walki. W Warszawie Hitler odbiera defiladę zwycięstwa.
Czytaj dzień →Milkną ostatnie regularne oddziały
W pałacu Jabłonowskich w Kocku gen. Kleeberg podpisuje kapitulację SGO „Polesie”. Kończy się kampania, ale nie polski opór: walka będzie kontynuowana w konspiracji i na frontach poza krajem.
Czytaj dzień →Fakty przed legendą
Daty, liczby i relacje porównujemy między opracowaniami. Spory — jak godzina pierwszego nalotu na Wieluń — zaznaczamy zamiast rozstrzygać pozorną pewnością.
Nie tylko wielkie bitwy
Obok armii i dywizji pokazujemy pocztowców, kolejarzy, personel szpitali, uchodźców oraz miasta, które od pierwszego dnia znalazły się pod bombami.
Każda północ zmienia sytuację
Każdy odcinek kończy się bilansem doby i pytaniem, z jakim problemem dowódcy, żołnierze i cywile wejdą w następny dzień.