VARDIS.
Temat

#Kampania 1939

Aktualności, analizy i materiały przekrojowe związane z tym zagadnieniem.

Materiały
40
Działy
2
Polski czołg lekki 7TP jednowieżowy z armatą 37 mm Boforsa na czele kolumny podczas defilady w październiku 1938 roku, w tle widoczny wóz dwuwieżowy
Materiał wyróżniony / Wojska pancerne

7TP. Polski diesel, peryskop Gundlacha i bolesna lekcja skali

W 1939 roku 7TP górował nad większością niemieckich czołgów: miał pierwszy w Europie seryjny silnik Diesla, świetną armatę Boforsa i peryskop Gundlacha, który zrewolucjonizował wojska pancerne aliantów. Zbudowano ich jednak zaledwie 132 sztuki. Analizujemy spór historyków o genialne innowacje, przemysłowe wąskie gardła i błędy doktrynalne, które zaważyły na losach polskiej broni pancernej.

21 października 2026 · 36 min czytania

Pozostałe publikacje

Strażnik Korpusu Ochrony Pogranicza przy zasiekach i słupach granicznych w rejonie Stołpc na granicy polsko-radzieckiej
Dwudziestolecie międzywojenne

Żelazny kordon Kresów. Jak Korpus Ochrony Pogranicza zdławił sowiecką dywersję i stawił czoła inwazji 1939 roku

W 1924 roku wschodnie rubieże Rzeczypospolitej płonęły w ogniu zbrojnych rajdów sowieckiego wywiadu wojskowego i OGPU. Rząd Władysława Grabskiego i gen. Władysław Sikorski powołali formację bez precedensu w Europie: żołnierzy o żelaznej dyscyplinie, którzy uszczelnili 1400 kilometrów granicy, prowadzili głęboki wywiad, budowali kresowe szkoły i jako jedyni podjęli zorganizowaną walkę z Armią Czerwoną 17 września 1939 roku.

•28 min czytania
Polski karabin przeciwpancerny wz. 35 Ur na rozstawionym dwójnogu
Dwudziestolecie międzywojenne

Zagadka „Urugwaju”. Jak polski karabin wz. 35 łamał prawa balistyki i pancerze Wehrmachtu

Prędkość wylotowa 1275 m/s, miękki pocisk ołowiany wybijający w pancerzu 20-milimetrowy korek zamiast drogiego wolframu i skrzynie opatrzone klauzulą najwyższej tajemnicy. Odtwarzamy historię karabinu przeciwpancernego wz. 35 Józefa Maroszka: od fenomenu balistycznego Felsztyna i dramatu zapieczętowanych skrzyń we wrześniu 1939 roku, po niemiecki szturm na fort Eben Emael i włoskie boje pod El Alamein oraz nad Donem.

•26 min czytania
Polska kawaleria przechodzi przez płonący Sochaczew podczas bitwy nad Bzurą we wrześniu 1939 roku
Kampania 1939

Bilans kampanii 1939. Co przegrano, co ocalono

Epilog cyklu „Kampania 1939. Dzień po dniu”. Stosunek sił bez propagandowych skrótów, trzy najtrwalsze mity o wrześniu skonfrontowane ze źródłami, porównanie z późniejszymi kampaniami Wehrmachtu w Europie oraz pełny rachunek strat, także tych, które wykroczyły poza pole bitwy. Na koniec pytanie, co z tej przegranej kampanii przetrwało: ciągłość prawna państwa, osiemdziesiąt tysięcy żołnierzy za granicą i konspiracja powołana w czasie walk.

•26 min czytania
Generał Franciszek Kleeberg w rozmowie z niemieckimi oficerami podczas kapitulacji pod Kockiem w październiku 1939 roku
Kampania 1939

6 października 1939. Ostatni dzień kampanii

W nocy parlamentariusze uzgadniają tekst kapitulacji, rano milkną ostatnie strzały, a w zespole pałacowym Jabłonowskich w Kocku gen. Kleeberg podpisuje akt poddania SGO „Polesie”: honory wojskowe, pistolety dla oficerów, 16 860 jeńców i czterech generałów. Tego samego dnia Hitler zapowiada w Reichstagu, że Polska z traktatu wersalskiego już nie powstanie. Ostatni odcinek cyklu zamyka bilans trzydziestu sześciu dni kampanii.

•30 min czytania
Mapa bitwy pod Kockiem z położeniem wojsk polskich i niemieckich 5 października 1939 roku
Kampania 1939

5 października 1939. Ostatnie natarcie i decyzja Kleeberga

O ósmej rano Niemcy uderzają od Adamowa po Konorzatkę, ale po południu 184 pułk i batalion mjr. Bartuli odbijają Wolę Gułowską z klasztorem i cmentarzem, a kawaleria płk. Milewskiego wychodzi przez Budziska na Charlejów. Gen. Otto wydaje rozkaz odwrotu. Polskie baterie wystrzeliwują ostatnie pociski i o 16.30 gen. Kleeberg podpisuje w Hordzieżce rozkaz o zaprzestaniu walki. Tego samego popołudnia Hitler odbiera defiladę w Alejach Ujazdowskich, a zamach przygotowany przez saperów SZP nie dochodzi do skutku.

•28 min czytania
Polscy żołnierze w marszu podczas bitwy pod Kockiem w październiku 1939 roku
Kampania 1939

4 października 1939. Cały korpus przeciw Kleebergowi

Niemcy zajmują opuszczone Kock i Serokomlę, a gen. Otto rzuca 13 Dywizję Zmotoryzowaną jednocześnie na Wolę Gułowską i Adamów. Kawaleria traci wieś i cmentarz, 182 pułk odpiera natarcie na Adamów, a na pole bitwy wchodzi 29 Dywizja gen. Lemelsena. Wieczorem gen. Kleeberg zbiera dowódców na stacji w Krzywdzie i przedstawia plan ostatniego polskiego natarcia kampanii. Tego samego dnia Hitler podpisuje tajny dekret o bezkarności zbrodni popełnionych w Polsce.

•27 min czytania
Mapa bitwy pod Kockiem z położeniem wojsk polskich i niemieckich 3 października 1939 roku
Kampania 1939

3 października 1939. Kontrnatarcie pod Kockiem

O świcie pułki 50 Dywizji „Brzoza” ruszają z Talczyna na Charlejów, a brygada kawalerii „Edward” zdobywa Poznań i melduje, że jest na tyłach wroga. Gen. Kleeberg próbuje rozbić 13 Dywizję Zmotoryzowaną, zanim nadejdzie następna. Natarcie łamie się na niemieckiej artylerii i na Woli Gułowskiej, wieczorny komunikat Wehrmachtu przyznaje, że walki trwają, a von Wietersheim ściąga pod Kock 29 Dywizję. W Warszawie ukazują się pierwsze pisma konspiracyjne.

•28 min czytania
Kolumna niemieckich marynarzy maszeruje nabrzeżem Portu Wojennego Hel, w tle dźwigi i maszt okrętu, 2 października 1939
Kampania 1939

2 października 1939. Hel składa broń, zaczyna się Kock

Rano niemieccy marynarze i żołnierze wchodzą na Półwysep Helski; po trzydziestu dwóch dniach obrony około trzech tysięcy ludzi idzie do niewoli, a kmdr Steyer żegna ich słowami o długiej niewoli i o tym, że Polska to wielka rzecz. Kuter „Batory” z szesnastoma uciekinierami dociera tymczasem na Gotlandię. Pod Kockiem i Serokomlą grupa gen. Kleeberga odpiera natarcie 13 Dywizji Zmotoryzowanej i bierze jeńców, a Stany Zjednoczone uznają rząd Sikorskiego.

•30 min czytania
Kontradmirał Józef Unrug w rozmowie z niemieckimi oficerami marynarki wśród sosen na Helu, październik 1939
Kampania 1939

1 października 1939. Wytyczno i decyzja Unruga

Pod Wytycznem zgrupowanie Korpusu Ochrony Pogranicza gen. Orlika-Rückemanna toczy ostatnią bitwę z Armią Czerwoną i zostaje rozwiązane przez własnego dowódcę; około trzystu jeńców zaginie bez śladu. Na Helu kontradmirał Unrug o ósmej rano proponuje Niemcom zaprzestanie walki, a wieczorem w Sopocie podpisano warunki kapitulacji. W Warszawie dywizje Blaskowitza obejmują miasto, Rómmel mówi im, że wojna trwa, a Churchill w BBC nazywa duszę Polski niezniszczalną i w tym samym zdaniu usprawiedliwia Rosję.

•30 min czytania
Prezydent Władysław Raczkiewicz i gen. Władysław Sikorski w rozmowie przy stoliku, fotografia z lat 1940–1943
Kampania 1939

30 września 1939. Prezydent i rząd w Paryżu

W gmachu ambasady RP w Paryżu Władysław Raczkiewicz składa przysięgę prezydencką, przyjmuje dymisję internowanego w Rumunii rządu i powołuje gen. Władysława Sikorskiego na premiera. Państwo, którego wojsko składa właśnie broń w Warszawie, odzyskuje komplet legalnych władz, ale za cenę umowy paryskiej i pod francuską kuratelą. Tego samego dnia milknie rozgłośnia Warszawa II, obrońcy Helu wysadzają mierzeję pod Chałupami, a grupa gen. Kleeberga bije Armię Czerwoną pod Milanowem.

•30 min czytania
Polskie oddziały w twierdzy Modlin przed złożeniem broni, 29 września 1939 roku
Kampania 1939

29 września 1939. Modlin składa broń, prezydent składa urząd

O ósmej rano gen. Wiktor Thommée podpisuje kapitulację twierdzy Modlin, poddając piętnaście tysięcy ludzi w miejscu, którego Niemcy nie zdobyli. Warunki o zwolnieniu żołnierzy do domów zostaną złamane. W Warszawie garnizon składa broń, a w rumuńskim Bicaz internowany prezydent Ignacy Mościcki podpisuje rezygnację i wskazuje na następcę Władysława Raczkiewicza, zamykając kryzys, który trwał od 25 września.

•30 min czytania
Gen. Tadeusz Kutrzeba w drodze na rozmowy kapitulacyjne, 27 września 1939 roku
Kampania 1939

27 września 1939. Rozejm i pierwsza konspiracja

O 5.45 polski parlamentariusz przekracza linię frontu na Pradze, a w południe gen. Walerian Czuma nakazuje zaprzestanie walk. Warszawa milknie po dwudziestu dniach oblężenia. Tego samego dnia gen. Rómmel przekazuje pełnomocnictwo Naczelnego Wodza gen. Tokarzewskiemu-Karaszewiczowi i powstaje Służba Zwycięstwu Polski, od której liczy się Polskie Państwo Podziemne. W Moskwie ląduje Ribbentrop.

•30 min czytania
Warszawa pod dymami pożarów na niemieckiej fotografii lotniczej z września 1939 roku
Kampania 1939

25 września 1939. Czarny poniedziałek

Od 7.10 do zmroku Luftwaffe zrzuca na Warszawę blisko 630 ton bomb burzących i zapalających. W mieście, które dzień wcześniej straciło wodę, wybucha ponad dwieście pożarów, a szacunki ofiar tego jednego dnia sięgają dziesięciu tysięcy. Tego samego ranka bateria cyplowa na Helu zmusza do odwrotu dwa niemieckie pancerniki, a w Rumunii internowany prezydent Mościcki desygnuje następcę, którego nie zaakceptuje Francja.

•30 min czytania
Niemiecka artyleria ostrzeliwująca Warszawę we wrześniu 1939 roku
Kampania 1939

24 września 1939. Miasto bez wody

W oblężonej Warszawie przestają działać filtry. Milionowe miasto, od poprzedniego dnia bez prądu, zostaje bez wody pitnej i bez wody do gaszenia pożarów, dokładnie w przeddzień najcięższego bombardowania całego oblężenia. Na Lubelszczyźnie dogasają walki pod Husynnem, obrosłe później w opowieść o szarży, której źródła nie potwierdzają, a w szwedzkim porcie zostaje internowany ostatni polski okręt podwodny z Bałtyku.

•30 min czytania
Kolejka po wodę w oblężonej Warszawie we wrześniu 1939 roku
Kampania 1939

23 września 1939. Ostatnia audycja i ostatnia szarża

Około piętnastej niemiecki ostrzał niszczy Elektrownię Miejską na Powiślu i Stację Filtrów. Milionowe miasto traci prąd, wodę, prasę i radio, a Polskie Radio zdąży jeszcze nadać pół godziny Chopina i przemówienie prezydenta Starzyńskiego. Tego samego dnia pod Krasnobrodem szwadron ułanów szarżuje na niemiecką kawalerię, a w Wożuczynie dowódca Frontu Północnego rozwiązuje swój sztab.

•30 min czytania

Powiązane tematy

#II wojna światowa#Wojsko Polskie#Bitwa nad Bzurą#Franciszek Kleeberg#Korpus Ochrony Pogranicza#Oblężenie Warszawy#SGO Polesie#Westerplatte